Σχετικά με την αντιπυραυλική ομπρέλα

του Παναγιώτη Μπότση*

Μα καλά, δεν έχει μια ανεξάρτητη χώρα το δικαίωμα να καθορίσει από μόνη της ποιες αμυντικές συμμαχίες θα κάνει, ποια αμυντικά όπλα θα χρησιμοποιήσει, πώς θα τα διατάξει για να αποκρούσει πιθανή απειλή; Εάν το θέμα προσεγγισθεί με αυτήν την απλοϊκή ερώτηση, είναι ευνόητο ποια θα είναι η απλοϊκή απάντηση: Φυσικά και έχει απόλυτο δικαίωμα. Όπως όμως συμβαίνει σχεδόν πάντα με τις απλοϊκές αναλύσεις, τα πορίσματά τους είναι λάθος!

- Ο φόβος της νέας Ρωσίας

Η κρίση των τελευταίων μηνών ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία, με αφορμή την αντιπυραυλική ασπίδα που η πρώτη θέλει να εγκαταστήσει σε Πολωνία – Τσεχία ώστε να καλύπτει όλη τη νατοϊκή Ευρώπη, πατά ακριβώς στη συνέχεια του Ψυχρού Πολέμου με τον ένα παίκτη να έχει αλλάξει επίσημη ονομασία. Οι ΗΠΑ εκτιμούν ότι σε ορίζοντα δεκαπενταετίας η Ρωσία θα έχει τη δυνατότητα να εκπροσωπεί την ίδια ακριβώς απειλή (από άποψη συμμετοχής στον παγκόσμιο συσχετισμό πολιτικοστρατιωτικής ισχύος) που στο παρελθόν αποτελούσε η Σοβιετική Ένωση.

Τα δεδομένα είναι ενισχυτικά αυτής της εκτίμησης. Μετά τη δεκαετία του Γέλτσιν και το ξεχαρβάλωμα της πάλαι ποτέ υπερδύναμης, η Ρωσία του Πούτιν έχει σηκώσει κεφάλι. Το νοικοκύρεμα του παραγωγικού ιστού (έστω και με όρους ιδιότυπου ρωσικού καπιταλισμού) και τα υπερκέρδη από την αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, οδήγησαν στην εξόφληση του εξωτερικού χρέους και σε υψηλότατους ρυθμούς ανάπτυξης. Η πολιτική σταθερότητα δεν αμφισβητείται, αφού το σύστημα Πούτιν κυβερνά τη χώρα ανενόχλητο με έναν τρόπο που ακουμπά στην παράδοση των τσάρων και των γ.γ. του ΚΚΣΕ (θου Κύριε φυλακήν τω στόματί μου). Ο στρατός εξορθολογίσθηκε, αύξησε τους εξοπλιστικούς και ερευνητικούς προϋπολογισμούς, ξαναέγινε ελκυστικός ως επάγγελμα για τους νέους επιστήμονες που στα 90’s την κοπανούσαν ατάκτως για άλλες δυνάμεις. Επίσης οι ΗΠΑ εκτιμούν ότι τη δεκαετία του 2020 θα αποτυπώνονται στο ρωσικό στρατό τα δύο πρόσφατα baby-boom της ρωσικής κοινωνίας – σε επίπεδο ανώτερης στελέχωσης η γενιά που γεννήθηκε επί Γκορμπατσόφ και σε επίπεδο κληρωτών/νέων στελεχών η γενιά του Πούτιν. Παρεμπιπτόντως, κάτι ανάλογο συμβαίνει τώρα στο Ιράν και αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους που δεν αποτολμούν επέμβαση.

Και το κυριότερο: η απογύμνωση της Ρωσίας από τα προκεχωρημένα εδάφη της, δηλ. τις άλλες Δημοκρατίες της πρώην ΕΣΣΔ, έχει σταματήσει και μοιάζει πιο πιθανό να αναστραφεί, παρά να ξαναρχίσει. Ο Πούτιν αποδεικνύει ότι μπορεί κι αυτός να στηρίζει αποτελεσματικά δικτάτορες, όπως πράττει ο δυτικός ανταγωνιστής του. Οι πολύχρωμες επαναστάσεις που υποκινούσαν οι ΗΠΑ δεν εξαπλώθηκαν στο βαθμό που προγραμμάτιζαν. Ακόμα κι εκεί που πέτυχαν, αντιμετωπίζουν πια σοβαρότατα προβλήματα. Δεν είναι μόνο η παρουσία ισχυρών ρωσικών μειονοτήτων στις χώρες αυτές, αλλά και ο ψυχρός υπολογισμός των λαών τους (και δη των νέων γενεών που άκουγαν για χρυσά δυτικά μαχαιροπήρουνα αλλά έμειναν μόνο με την άδεια ξύλινη κουτάλα) ότι η νέα Ρωσία είναι πιο συμφέρων σύμμαχος. Συν τω ότι η περιφερειακή σινοσοβιετική κόντρα έχει τελειώσει, δίνοντας τη θέση της σε συνεργασίες ανάμεσα στη νέα και την ανανεούμενη υπερδύναμη.

- Μήπως είμαστε υπερβολικά καχύποπτοι, και σκοπός των ΗΠΑ είναι πράγματι να προστατεύσουν την Κεντρική Ευρώπη από τα λεγόμενα κράτη – παρίες;

Οι παρίες, όπως αποκαλούν οι ΗΠΑ καθεστώτα τύπου Β. Κορέας ή Ιράν, δεν έχουν τη δυνατότητα να κάνουν τόσο σοβαρά χτυπήματα ώστε να απαιτείται η σχεδιαζόμενη αντιβαλλιστική ομπρέλα για να τα αποκρούσει. Εδώ πρέπει να διευκρινίσουμε τις βασικές έννοιες.

Βαλλιστικός είναι ένας πύραυλος που εκτοξεύεται μεν με τον παραδοσιακό τρόπο, από εκεί και πέρα όμως βγαίνει έξω από την ατμόσφαιρα και κινείται αξιοποιώντας τη βαρύτητα της γης. Με αυτόν τον τρόπο εξοικονομούνται καύσιμα και βάρος, άρα είναι ικανός να μεταφέρει τις κεφαλές του (πυρηνικές, βιολογικές, χημικές) σε τεράστιες αποστάσεις και με μεγάλες ταχύτητες. Για να το πούμε αλλιώς, σήμερα δε θα χρειαζόταν Ενόλα Γκέι για να ρίξει τη βόμβα στη Χιροσίμα. Θα εκτοξευόταν ένας βαλλιστικός πύραυλος από το Λος Άντζελες και σε λίγη ώρα η πυρηνική κεφαλή του θα έσκαγε στην Ιαπωνία.

Αντίστοιχα, για την προστασία μιας χώρας από τέτοιους πυραύλους υπάρχουν τα αντιβαλλιστικά όπλα, τα οποία σκοπεύουν να καταρρίψουν τον πύραυλο πριν πλησιάσει το στόχο. Γνωστότερα στα καθ’ ημάς είναι τα αμερικανικά Patriot και τα ρωσικά S-300. Τα αντιβαλλιστικά όπλα, συνδεδεμένα υπό ενιαίο κέντρο διοίκησης, συγκροτούν την αντιβαλλιστική ασπίδα ή ομπρέλλα.

Το πώς οι υπερδυνάμεις θα φτιάξουν πυραύλους ικανούς να τρυπήσουν την ομπρέλλα του αντιπάλου, αποτελεί αντικείμενο διαρκούς μελέτης. Γενικά ισχύει ο κανόνας “όσο πιο πολύπλοκα, τόσο μεγαλύτερες οι πιθανότητες”. Για παράδειγμα, εάν αύριο το πρωί ένας τέτοιος πύραυλος σηκωθεί από το Σηάτλ με προορισμό το Βλαδιβοστόκ, στην πορεία θα βγουν από μέσα του δώδεκα πανομοιότυπα πυραυλάκια. Από αυτά μόνο ένα ή δύο θα φέρουν πυρηνική κεφαλή. Τα υπόλοιπα θα είναι κούφια και θα σκοπεύουν να μπερδέψουν την αντίπαλη ομπρέλλα, που δε θα ξέρει ποιο να πρωτοκαταρρίψει!

Ας επιστρέψουμε στο θέμα μας: Κανένας ”τρομοκράτης”, είτε είναι οργάνωση είτε κράτος, δεν έχει τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει τέτοια επίθεση. Το να σηκώσει ένα Σαχάμπ (ιρανικός πύραυλος) είναι πανάκριβο μα εφικτό, αποκρούεται όμως για πλάκα από το Πάτριοτ. Το να σηκώσει αρκετούς Σαχάμπ, τον έναν μετά τον άλλον, είναι επίσης πανάκριβο μα εφικτό, και πάλι όμως αποκρούονται από τους Πάτριοτ. Αλλά το να σηκώσει ένα Σαχάμπ που θα φθάσει στα 1.000 χμ πάνω από τη γη και θα εκτοξεύσει δέκα σαχαμπάκια με ιλιγγιώδη ταχύτητα προς τη Βαρσοβία, κάνοντας το Πάτριοτ να πάθει εγκεφαλικό ή να βαράει στα τυφλά, είναι πρακτικά α-δύ-να-τον και για οικονομικούς και για τεχνολογικούς λόγους! Η σχετική τεχνογνωσία λέγεται MIRV και είναι τόσο καλά φυλαγμένη, που όσοι παλαβοί σοβιετικοί επιστήμονες και να προσλήφθηκαν από παρίες στα 90’s, τέτοιο όπλο δε μπορούν να κατασκευάσουν. Εδώ οι ίδιοι οι Ρώσοι κι οι Αμερικανοί δεν ξέρουν εάν τα mirv δουλεύουν, αφού σε συνθήκες πραγματικού πολέμου δεν έχουν δοκιμασθεί ποτέ (και ας ευχηθούμε να μη δοκιμασθούν).

Επομένως, εάν θέλουν οι ΗΠΑ να προστατεύσουν την Ευρώπη από το Ιράν, αρκούν τα κανονικά αντιβαλλιστικά συστήματα. Η σπουδή τους να εγκαταστήσουν μια υπερπροχωρημένη ομπρέλλα, δείχνει ότι το μυαλό τους είναι στραμμένο σε μια χώρα που αρχίζει από Ρ, τελειώνει σε Α και δεν είναι η Ρουάντα.

- Και πάλι… Αφού μιλάμε για αμυντική και όχι επιθετική ομπρέλλα, ποιο είναι το πρόβλημα;

Οι διεθνείς συνθήκες για τους εξοπλισμούς, και ιδιαίτερα αυτές που αφορούν τις μεγάλες δυνάμεις, ασχολούνταν πάντα με δύο θέματα: τα επιθετικά όπλα και τα αμυντικά όπλα. Και εάν για τα επιθετικά ο λόγος είναι ευνόητος, για τα αμυντικά χρειάζεται μια ιστορική αναδρομή.

Η ανάπτυξη της τεχνολογίας μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οδήγησε στη δημιουργία όπλων ικανών να καταστρέψουν ολόκληρες περιοχές εν ριπή οφθαλμού. Αρκεί το πάτημα ενός κουμπιού για να σβησθεί όχι χώρα, αλλά ολόκληρη ήπειρος από το χάρτη. Το ότι δεν πατήθηκε ποτέ στην Ουάσιγκτον, τη Μόσχα ή το Λονδίνο, δεν το διασφάλισε κυρίως η καλή ψυχή αυτών που είχαν τη δυνατότητα, αλλά σε πολύ μεγάλο βαθμό η ΑΕΚ (Αμοιβαία Εγγυημένη Καταστροφή – Μutually Αssured Destruction). Ο αμερικανός πρόεδρος ήξερε ότι μπορεί να ισοπεδώσει το (τιμημένο) Λένινγκραντ σε μία στιγμή, αλλά στο επόμενο τέταρτο δε θα υπήρχε Νέα Υόρκη.

Η ανάπτυξη αντιβαλλιστικών συστημάτων ήταν υπό διεθνή έλεγχο, διότι έθετε σε αμφισβήτηση την ΑΕΚ – ισορροπία τρόμου, θα σκεφθεί κάποιος. Ναι, τρόμου, αλλά τουλάχιστον ισορροπία που λειτούργησε για δεκαετίες. Το πόσο σημαντικό ήταν να μην υπεραναπτυχθούν αμυντικά συστήματα που την έθεταν σε αμφισβήτηση, φαίνεται από την κατακραυγή που ξεσήκωσε παγκόσμια ο αμερικανικός “Πόλεμος των Άστρων” τη δεκαετία του ‘80 (το σχέδιο, όχι η ταινία). Γιατί αυτό ήταν: ένα σχέδιο αντιβαλλιστικής ασπίδας που θα συνδύαζε επίγεια και διαστημικά μέσα, κάνοντας τις ΗΠΑ άτρωτες και θεωρητικά θα τις έβαζε στον πειρασμό να πατήσουν το κουμπί, ξέροντας ότι η πράξη τους θα έμενε αναπάντητη! Τελικά δεν υλοποιήθηκε ποτέ, κυρίως λόγω των δεσμεύσεων της χώρας από την ABMT (Συμφωνία για τους Αντιβαλλιστικούς Πυραύλους).

Η ΑΒΜΤ είχε υπογραφεί το 1972 από τους Μπρέζνιεφ (μη χαμογελάς με νοσταλγία Δημήτρη) και Νίξον. Γενικά ρύθμιζε το θέμα που πραγματευόμαστε και είχε ισχύ τριάντα ετών. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, οι ΗΠΑ σκέφθηκαν να απεμπλακούν επικαλούμενοι ότι το ένα μέρος δεν υπήρχε πια. Τελικά αποφάσισαν να παραμείνουν, μόνο που τη θέση της ΕΣΣΔ πήρε το σύνολο των κρατών που προέκυψαν από τη διάσπαση με κύριο ενδιαφερόμενο φυσικά τη Ρωσία, αφού αυτή κράτησε όλο το πυρηνικό οπλοστάσιο της μεγάλης σοσιαλιστικής πατρίδας.

- Και τώρα;

Λίγο πριν τη λήξη της ΑΒΜΤ (2002), ο Μπους ενημέρωσε τους Ρώσους ότι δεν ενδιαφερόταν να την ανανεώσει, συνεπώς απεμπλεκόταν από τις δεσμεύσεις της. Ταυτόχρονα ίδρυσε την Υπηρεσία Πυραυλικής Άμυνας (Missile Defense Agency), αναθέτοντάς της επί της ουσίας να του ετοιμάσει ένα νέο Πόλεμο των Άστρων με επίκληση του κινδύνου από το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα.

Οι Ρώσοι κι οι Κινέζοι τότε αντέδρασαν μάλλον χαλαρά. Ο μεν Πούτιν προσπαθούσε να ανοικοδομήσει τη χώρα και περισσότερο τον ένοιαζε μια συμφωνία αμοιβαίου περιορισμού του πυρηνικού οπλοστασίου (το πέτυχε) ώστε να περικόψει έξοδα, παρά μια εφ’ όλης της ύλης κόντρα με τις ΗΠΑ, η δε Κίνα νοιαζόταν περισσότερο για το άνοιγμα των αγορών στα προϊόντα της. Τώρα, με τη Ρωσία να προβάρει ξανά το κοστούμι της παγκόσμιας υπερδύναμης, τα πράγματα θα είναι μάλλον διαφορετικά.

Θα μπορούσε κάποιος να πει “Άσε τους ιμπεριαλιστές να τσακώνονται μεταξύ τους”. Εδώ όμως τα πράγματα είναι πολύ πιο σοβαρά και κανείς δεν καθαρίζει έτσι εύκολα. Μετά από δυο δεκαετίες ύφεσης στους εξοπλισμούς, η σχεδιαζόμενη αντιπυραυλική ασπίδα μπορεί να οδηγήσει σε νέα διπλωματικά και εξοπλιστικά ράλι που δε θα αφήσουν κανέναν ανεπηρέαστο, μεγάλο ή μικρό. Και μπορεί το κουμπί να μην πατηθεί ποτέ έτσι κι αλλιώς, αλλά θα το έχουμε πληρώσει πολύ ακριβά!

* Ο Παναγιώτης Μπότσης (ΠΚ Περιστερίου, ΝΕ Δυτ. Αθήνας) συμμετέχει στην Πρωτοβουλία για την Αριστερή Ανασύνθεση.