Με τη θρησκεία και την Πατρίδα

Δε ντρέπονται για να ντραπώ.
Κ. Βάρναλης,
(Το φως που καίει, εκδ. Κέδρος)

Ένα από τα ακανθώδη ζητήματα που “ταλαιπώρησε” το εργατικό και κομμουνιστικό κίνημα σ’όλη τη διάρκεια του εικοστού αιώνα και “επανεμφανίζεται” με πρωτότυπο τρόπο στο έδαφος της σύγχρονης ιστορικής κρίσης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, υπήρξε εκείνο της διαλεκτικής εθνικού-ταξικού. Μια μορφή εμφάνισης της διαλεκτικής αυτής είναι η αντίθεση ανάμεσα στο εθνικισμό της αστικής τάξης που δεν εγγράφεται μόνο στο “σκληρό” πυρήνα της ιδεολογίας της, αλλά συνιστά αντεικειμενικό, συστατικό στοιχείο του ίδιου του τρόπου συγκρότησης και αναπαραγωγής του κεφαλαίου και το διεθνισμό που ανταποκρίνεται στις αντικειμενικές δυνατότητες και τάσεις της εργατικής τάξης.

Έχοντας επίγνωση της πολυπλοκότητας του εν λόγω ζητήματος και του κινδύνου της μονομερούς προσέγγισης θα θέλαμε να διατυπώσουμε κάποιες σκέψεις που αφορούν σε μερικές από τις όψεις του. Το εργατικό κίνημα κατά τον εικοστό αιώνα και σε όλες του τις εκδοχές, η αριστερά στο σύνολο της, ουδέποτε αρνήθηκαν την απερίφραστη καταγγελία του εθνικισμού.

Συγχρόνως, όμως, σε κρίσιμες στιγμές της ταξικής πάλης, όταν εκρήγνυντο οι αντιθέσεις και η έφοδος στους ουρανούς αχνοχάραζε, αν δεν ετίθετο στην ημερήσια διάταξη, τότε το κίνημα αυτό και η Αριστερά στρατευόταν εγείροντας τη σημαία του πατριωτισμού, δηλαδή του εθνικού συμφέροντος, διακρινοντάς την ριζικά, βεβαίως, από εκείνη του εθνικισμού.

Όμως η “επιλογή” αυτή δεν υπήρξε καθολικού χαρακτήρα. Ο Λένιν, η Λούξεμπουργκ και τα ανίστοιχα ρεύματα του εργατικού κινήματος -όχι πάντα με ταυτόσημο τρόπο- στην αναμέτρηση τους με την απαιτητική και κρίσιμη αυτή διαλεκτική υιοθέτησαν μια προσέγγιση διαφορετική, ενταγμένη σ’ ένα επαναστατικό πολιτικό πρόγραμμα.

Το υλικό αντικειμενικό υπόβαθρο

Γνωρίζουμε ότι η κυρίαρχη ιδεολογία, ως ανεστραμμένη “αναπαράσταση” της πραγματικότητας δεν ηγεμονεύει στις υποτελείς τάξεις της κοινωνίας με άμεσο τρόπο, αλλά με τη μεσολάβηση μετασχηματισμένων μορφών αυτής.

Θεωρούμε ότι, υπό ιστορικά συγκεκριμένες συνθήκες, ο “πατριωτισμός” αποτελεί μια διαμεσολαβημένη μορφή υπαγωγής του εργατικού κινήματος στην κυρίαρχη, δηλαδή την εθνικιστική ιδεολογία. Ο εθνικισμός συνιστά μια ιδιάζουσα στον καπιταλισμό μορφή εμφάνισης ενός φαινομένου που συναντάται σ’όλες τις ταξικές, ανταγωνιστικές κοινωνίες.

Πρόκειται για μια σύνθετη διαδικασία μετασχηματισμού του συμφέροντος της κυρίαρχης τάξης σε φαντασιακό, καθολικό συμφέρον της κοινωνίας, όπως έλεγαν οι Μαρξ-Ένγκελς στη Γερμανική Ιδεολογία. Μέσα από αυτή τη διαδικασία τα στρατηγικά συμφέροντα της <> ως ανάγκες-συμφέροντα της μισθωτής εργασίας και όλων των λαϊκών τάξεων της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας. Η μεταμφίεση αυτή του ιδιοτελούς, κεφαλαιοκρατικού συμφέροντος σε ¨καθολικό”, “εθνικό” συμφέρον συνιστά το βαθύτερο πυρήνα του εθνικισμού, χωρίς να παραγνωρίζουμε τις άλλες όψεις του.

Υπό αυτή την έννοια, η ιδεολογία που επικαλείται το έθνος και τα “συμφέροντα”του, δηλαδή η εθνικιστική ιδεολογία, παίζει ένα σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση της συνοχής του κεφαλαιοκρατικού κοινωνικού σχηματισμού.

Αλλά, βέβαια, ο εθνικισμός- όπως άλλωστε και το έθνος- δεν είναι μια ιδεολογία που την “κατασκευάζει” αυθαίρετα η αστική τάξη και το κράτος αυτής με σκοπό τη συγκάλυψη της πραγματικότητας που διαφορετικά θα εμφανιζόταν “γυμνή” στην ταξική της καθαρότητα στη συνείδηση των υποτελών τάξεων της κοινωνίας. Εδράζεται στα συστατικά χαρακτηριστικά που διέπουν τη γένεση και αναπαραγωγή του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής.

Πιο συγκεκριμένα εκείνο που, πρωτίστως, διακρίνει-σύμφωνα με το Μαρξ- τον καπιταλισμό από τους προκαπιταλιστικούς τρόπους παραγωγής και απόσπασης του υπερπροϊόντος, είναι ότι τώρα ο άμεσος παραγωγός ενώνεται με τα μέσα παραγωγής –με τα οποία είναι ήδη αποξενωμένος μέσα από μια μακρά ιστορική διαδικασία- συνάπτοντας ένα συμβόλαιο, ως “ισότιμο” και “ελεύθερο” υποκείμενο δικαίου με τον αγοραστή της εργασιακής του δύναμης.

Η ιδιοποίηση του υπερπροϊόντος δεν απαιτεί την προσφυγή στην πρακτική του εξω-οικονομικού καταναγκασμού, όπως συνέβαινε την προκαπιταλιστική περίοδο. “Ισότιμοι” κάτοχοι εμπορευμάτων, “αυτόνομα” υποκείμενα δικαίου ανταλλάσσουν τα εμπορεύματα τους. Στο πλαίσιο αυτό της γενικευμένης εμπορευματικής παραγωγής, η αγορά λειτουργεί ως ο πλέον προνομιακός “τόπος”συγκρότησης μιας “γενικής”, “εθνικής” θέλησης, που ενσαρκώνει ένα “γενικό” “εθνικό” συμφέρον. Είναι το “ενιαίο” συμφέρον των αυτόνομων και ίσων υποκειμένων του δικαίου, δηλαδή των πολιτών του έθνους να ανταλλάσσουν τα εμπορεύματα τους σύμφωνα με τους κανόνες της ισοδύναμης ανταλλαγής.

“Η σφαίρα της κυκλοφορίας η της ανταλλαγής εμπορευμάτων-θα πει ο Μαρξ- που μέσα στο πλαίσιο της κινείται η αγορά και η πώληση της εργασιακής δύναμης, ήταν στην πραγματικότητα αληθινή Εδέμ των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου. Εδώ κυριαρχούν μόνο η ελευθερία, η ισότητα, η ιδιοκτησία και ο Μπένθαμ. Ελευθερία! Επειδή ο αγοραστής και ο πωλητής ενός εμπορεύματος, λ.χ της εργασιακής δύναμης συμβάλλονται σαν ελεύθερα, νομικώς ισότιμα πρόσωπα. Ισότητα! Επειδή σχετίζονται μεταξύ τους μόνο σαν κάτοχοι εμπορευμάτων και ανταλλάσσουν ισοδύναμο με ισοδύναμο. Ιδιοκτησία! Επειδή ο καθένας εξουσιάζει μόνο αυτό που είναι δικό του…. Η μόνη δύναμη που τους συνδέει και τους σχετίζει είναι η δύναμη της ιδιοτέλειας τους. Και ακριβώς, επειδή έτσι ο καθένας φροντίζει για τον εαυτό του και κανένας για τον άλλο, επιτελούν όλοι εξαιτίας μιας προκαθορισμένης αρμονίας των πραγμάτων… μόνο το έργο του αμοιβαίου τους οφέλους,… του γενικού συμφέροντος”
(Κ. Μαρξ,Το Κεφάλαιο, τ.1 σελ.188-189, εκδ.Σ.Ε.)

Οι κεφαλαιοκρατικές, επομένως, σχέσεις παραγωγής –οι αστικές κοινωνικές σχέσεις στο σύνολο τους- αναπαράγονται από την ίδια τους τη φύση και βιώνονται από τις αντίπαλες κοινωνικές τάξεις ως εθνικά ομοιογενείς σχέσεις μεταξύ ατόμων και ισότιμων υποκειμένων του δικαίου. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το έθνος συγκροτείται ως μια “προνομιακή” “μήτρα” οργάνωσης και αναπαραγωγής του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Όχι ως εξωτερικό δοχείο, υποδοχέας αυτού του τρόπου παραγωγής, αλλά ως συστατικό στοιχείο των καπιταλιστικών κοινωνικών σχέσεων στο σύνολο τους.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος του αστικού κράτους συνίσταται στη δραστική συμβολή στη διευρυμένη αναπαραγωγή αυτής της εθνικά ομοιογενούς πραγματικότητας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ταυτίζονται οι δύο αυτές έννοιες του έθνους και του κράτους.

Δεν είναι επομένως, ο εθνικισμός ένα “εργαλείο” που το χρησιμοποιεί με βουλησιαρχική αυθαιρεσία η αστική τάξη όποτε κρίνει σκόπιμο για να συσκοτίζει την πραγματικότητα. Αυτή η ανεστραμμένη αντικειμενική πραγματικότητα βρίσκει τη διαμεσολαβημένη αποτύπωση της στην ανεστραμμένη ιδεολογική παράσταση του εθνικού συμφέροντος, την εθνικιστική ιδεολογία.

Βέβαια, το έθνος κατά τη γένεση του, ενσωματώνει και αξιοποιεί ιστορικά προϋπάρχοντα οικονομικο-κοινωνικά, πολιτικά, ιδεολογικά και πολιτιστικά στοιχεία, όπως άλλωστε και το κεφάλαιο. Αλλά όπως η ύπαρξη των “προκατακλυσμιαίων” μορφών του κεφαλαίου δεν αποδεικνύει -όπως έλεγε ο Μαρξ- την υπεριστορικότητα-διαχρονικότητα του τελευταίου, το ίδιο, νομίζουμε ισχύει και για το έθνος.

Όσον αφορά τον επιθετικό-επεκτατικό χαρακτήρα του εθνικισμού αυτός πριν απ’όλα δε στρέφεται εναντίον του “εξωτερικού” εχθρού, όπως φαντασιώνεται η καθημερινή συνείδηση υπό την ηγεμονία της κυρίαρχης ιδεολογίας, αλλά εναντίον του εσωτερικού.

Εκφράζει την απεριόριστη επιθετική-επεκτατική τάση του κεφαλαίου εναντίον της μισθωτής εργασίας -σήμερα όσο ποτέ άλλοτε- και όλων των καταπιεζόμενων τάξεων, από τους οποίους αξιώνει την εθνική συναίνεση στην κανιβαλική εκστρατεία που έχει εναντίον τους εξαπολύσει.

Θα πρέπει εδώ να σημειώσουμε ότι η αστική τάξη και το πολιτικό-ιδεολογικό της προσωπικό κατά κανόνα-με εξαίρεση το φασισμό-δεν ταύτισε και δεν ταυτίζει την προώθηση των στρατηγικών της επιλογών μ’ένα εθνικιστικό σχέδιο, αλλά με την προαγωγή του εθνικού συμφέροντος, την υπεράσπιση της πατρίδας.

Η ρητορική της αποστροφής έναντι του εθνικισμού είναι η άλλη όψη της υπεράσπισης του στο όνομα του πατριωτισμού. Μήπως, την περίοδο που η αστική τάξη της χώρας μας στοιχιζόταν πίσω από το πολιτικό σχέδιο του ‘’εκσυγχρονισμού’’, το κεντρικό πολιτικό της σύνθημα δεν ήταν η οικοδόμηση της ισχυρής Ελλάδας, η προτεραιότητα, δηλαδή του εθνικού συμφέροντος; Και μήπως, σήμερα, στο έδαφος της ιστορικής κρίσης των συνθηκών αξιοποίησης του κεφαλαίου, η πολεμική εκστρατεία που έχει εξαπολύσει ο αστικός συνασπισμός εξουσίας με σκοπό τη λεηλασία των αναγκών και των δικαιωμάτων των λαϊκών τάξεων μιας ολόκληρης ιστορικής περιόδου, δε διεξάγεται στο όνομα της διάσωσης και της ανάκαμψης της πατρίδας, της προάσπισης του εθνικού συμφέροντος;

Η επικαιρότητα ενός ζητήματος και μιας διαμάχης

Θα θέλαμε στο σημείο αυτό να θέσουμε μια ερώτηση: Η παραπάνω προσέγγιση ισοδυναμεί με την παραδοχή ότι στο έδαφος του σύγχρονου καπιταλισμού μπροστά στη θεμελιώδη αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας εξαφανίζονται όλες οι άλλες αντιθέσεις; Εξαλείφεται, δηλαδή η πολύπλοκη διαλεκτική του κοινωνικο-οικονομικού σχηματισμού; Ή, στην καλύτερη περίπτωση, ανάγονται με μονοσήμαντο τρόπο στη βασική αντίθεση;

Η απάντηση είναι αρνητική με κατηγορηματικό τρόπο. Πεποίθηση μας είναι ότι η δογματική παραγνώριση και παρανόηση της διαλεκτικής εθνικού-ταξικού είναι φιλοσοφικά αβάσιμη και πολιτικά επιβλαβής. Όπως, επίσης ,οδηγεί σε καταστροφικά αποτελέσματα, για τον κόσμο της εργασίας, μια προσέγγιση της διαλεκτικής αυτής, που δεν αντιλαμβάνεται τον καθοριστικό ρόλο του ταξικού, ακόμη και υπό ιστορικές συνθήκες εντός των οποίων το εθνικό παίζει κρίσιμο ρόλο, όπως στην Ελλάδα το 1941-1944.

Βέβαια υπάρχει και το ακόλουθο ερώτημα: Υπό τις παρούσες ιστορικές συνθήκες, στα όρια της άνισα συναρθρωμένης αλυσίδας των αναπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών, στην οποία παρεμβάλλεται και η Ελλάδα, τίθενται και πως ζητήματα εθνικής κυριαρχίας από τη σκοπιά των στρατηγικών συμφερόντων του εργατικού κινήματος; Νομιμοποιείται η ενσωμάτωση από το εργατικό κίνημα διεκδικήσεων που περιβάλλονται το εθνικό ένδυμα; Θα επιχειρήσουμε –πολύ σύντομα- να προσεγγίσουμε τις μεθοδολογικές προϋποθέσεις μιας απάντησης καταφεύγοντας σε μια ιστορική εμπειρία.

Το Νοέμβρη-Δεκέμβρη του 1913 δημοσιεύεται μια πολύ ενδιαφέρουσα- και κατά τη γνώμη μας ιδιαίτερα επίκαιρη-μελέτη του Λένιν με τίτλο ΚΡΙΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ. Είναι μια πολιτικο-θεωρητική παρέμβαση που εντάσσεται στην αντιπαράθεση που έχει ξεσπάσει στους κόλπους του ρωσικού και του διεθνούς εργατικού κινήματος, στις παραμονές του πρώτου παγκόσμιου ιμπεριαλιστικού πολέμου, με αντικείμενο ακριβώς το εθνικό ζήτημα. Αντιμετωπίζοντας, ο Λένιν “παρόμοια” ζητήματα, υπό τις συγκεκριμένες, βέβαια, ιστορικές συνθήκες, θα υπερασπίσει τις παρακάτω θέσεις. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι θέσεις αυτές διατυπώθηκαν σε μια διαδικασία κριτικής ανασκευής των αντίστοιχων απόψεων τόσο του Όττο Μπάουερ ως εκπροσώπου του Αυστρο-μαρξιστικού ρεύματος όσο και της Ρόζας Λούξεμπουργκ. Στην ίδια εργασία ανασκευάζει εμμέσως, πλην, όμως, σαφώς- όπως θα μας υποδείξει ο Μαξίμ Ροντενσόν στο άρθρο του, Ο ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣ, (Ο ΠΟΛΙΤΗΣ, Τ.116,117)- και τις απόψεις που θα διατυπώσει ο Στάλιν στις αρχές του ίδιου χρόνου από τη Βιέννη, για το εθνικό ζήτημα.

“Ιστορικά-θα πει ο Λένιν- η αρχή της εθνικότητας είναι αναπόφευκτη στην αστική κοινωνία και ο μαρξιστής, παίρνοντας υπόψη την κοινωνία αυτή αναγνωρίζει πέρα για πέρα την ιστορική δικαιολόγηση των εθνικών κινημάτων. Για να μη μεταβληθεί, όμως αυτή η αναγνώριση σε απολογητική του εθνικισμού, πρέπει να περιορίζεται αυστηρότατα μόνο σε ότι προοδευτικό υπάρχει σ’αυτά τα κινήματα, έτσι που η αναγνώριση αυτή να μην οδηγήσει σε συσκότιση της προλεταριακής συνείδησης από την αστική ιδεολογία… Είναι προοδευτική η αφύπνιση των μαζών..η πάλη τους ενάντια σε κάθε εθνική καταπίεση, η πάλη για τα κυριαρχικά δικαιώματα του λαού, για τα κυριαρχικά δικαιώματα του έθνους. Από δω απορρέει η αναντίρρητη υποχρέωση κάθε μαρξιστή να υποστηρίζει τον πιο αποφασιστικό και συνεπή δημοκρατισμό σ’όλα τα σημεία του εθνικού ζητήματος. Το καθήκον αυτό βασικά έχει αρνητικό χαρακτήρα. Το προλεταριάτο, όμως δεν μπορεί να προχωρήσει στην υποστήριξη του εθνικισμού πέρα από αυτό το σημείο, γιατί παραπέρα αρχίζει η <> δράση της αστικής τάξης που αποβλέπει στη στερέωση του εθνικισμού”.

Άλλωστε, όπως θα υποστηρίξει ο Λένιν σε άλλο σημείο στο ίδιο άρθρο , “Το σύνθημα του εθνικού πολιτισμού είναι μια απάτη. Το δικό μας σύνθημα είναι διεθνικός πολιτισμός του δημοκρατισμού και του παγκόσμιου εργατικού κινήματος” (Λένιν, άπαντα, τ24 σελ,119, 130-131).

Μερικούς μήνες αργότερα, ξεσπά ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος και ταυτόχρονα ξεσπά η μεγαλύτερη -μέχρι τότε- κρίση του διεθνούς εργατικού κινήματος, που θα οδηγήσει και στη ριζική του διάσπαση. Η επαναστατική πτέρυγα του κινήματος κατήγγειλε τότε την πολιτική της υπεράσπισης της πατρίδας που υιοθέτησε η ηγεσία της Β Διεθνούς, ως πράξη συνενοχής στο σφαγιασμό των προλετάριων για την προάσπιση των κεφαλαιοκρατικών συμφερόντων.

Ο Λένιν μελετώντας βαθύτερα τη διαλεκτική της εποχής-μελέτη που αποτυπώνεται, πλην των άλλων στα προκλητικά ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ – θα επεξεργαστεί και θα υπερασπιστεί την άποψη ότι το εργατικό κίνημα της κάθε χώρας οφείλει να προτάξει την ήττα της δικής του κυβέρνησης, της δικής του πατρίδας στον πόλεμο αυτό. Πολιτική που θα επαληθευτεί με τη νίκη της οκτωβριανής επανάστασης –παρά την τραγική της απόληξη- και την επαναστατική άνοδο της περιόδου 1917-1923. Ταυτόχρονα θα διαφωνήσει ευθέως με τη Ρωσίδα επαναστάτρια και μέλος του μπολσεβίκικου κόμματος, Ινέσα Αρμάν για το ίδιο θέμα δυόμισι χρόνια περίπου μετά την έναρξη του πολέμου το Νοέμβριο του 1916.

Η Ρωσίδα επαναστάτρια, επικαλούμενη τη γνωστή φράση των Μαρξ-Ένγκελς στο ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΚΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ότι οι εργάτες δεν έχουν πατρίδα, ισχυριζόταν ότι η πολιτική γραμμή της υπεράσπισης της πατρίδας ,υπό τις οποιεσδήποτε ιστορικές συνθήκες, συνιστά αδιανόητη ιεροσυλία για το μαρξισμό και τα συμφέροντα του προλεταριάτου. Απέδιδε, έτσι στο Λένιν την κατηγορία της ασυνεπούς και αντιφατικής στάσης, αφού κατά τη γνώμη της οι απόψεις του τελευταίου τη συγκεκριμένη περίοδο βρίσκονταν σε ευθεία αντίθεση με τις θέσεις του στην αρχή του πολέμου για το ζήτημα αυτό.

Ο Λένιν θα εκλάβει την κριτική αυτή ως προϊόν μιας αντιδιαλεκτικής ανιστορικής θεώρησης, που δε στηρίζεται στη συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης. Συγκεκριμένα θα υποστηρίξει:

“Και, μιλώντας γενικά, μου φαίνεται ότι κρίνετε τα πράγματα λίγο μονόπλευρα και φορμαλιστικά. Πήρατε ένα απόσπασμα από το Κομμουνιστικό Μανιφέστο (οι εργάτες δεν έχουν πατρίδα) και σαν να θέλετε να το χρησιμοποιήσετε χωρίς επιφυλάξεις, φτάνοντας ως την άρνηση των εθνικών πολέμων. Όλο το πνεύμα του μαρξισμού, όλο το σύστημα του απαιτεί να εξετάζουμε την κάθε θέση μόνο α) ιστορικά β) μόνο σε σύνδεση με άλλες θέσεις γ) μόνο σε σύνδεση με τη συγκεκριμένη πείρα της ιστορίας…. Ο εργάτης δεν έχει πατρίδα, αυτό σημαίνει ότι α)η οικονομική του θέση δεν είναι εθνική αλλά διεθνής β) ότι ο ταξικός του εχθρός είναι διεθνής γ)οι όροι της απελευθέρωσης του επίσης δ) η διεθνιστική ενότητα των εργατών είναι σπουδαιότερη από την εθνική. Μήπως αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να παλεύουμε για ανατροπή του ξένου ζυγού; Ναι η Όχι; Ο πόλεμος των αποικιών για την απελευθέρωση; της Ιρλανδίας ενάντια στην Αγγλία;”.( Λένιν, άπαντα τ49 σελ,324-334).

Κλείνοντας αυτή τη σύντομη ανάπτυξη θα λέγαμε ότι εκείνο που ο Λένιν απέρριπτε ήταν η ανιδιαλεκτική αντιϊστορική αναγωγή του συνόλου των αντιθέσεων μιας ιστορικής περιόδου στη βασική αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας. Ο καθοριστικός ρόλος της δεν αναιρεί την ύπαρξη και σχετική αυτονομία των άλλων και στο πλαίσιο αυτό τη διαλεκτική ενότητα και αντίθεση εθνικού-ταξικού. Μόνο που για το Λένιν ο υπέρτατος πολιτικός σκοπός στον οποίο θα πρέπει να υπαγάγονται όλοι οι άλλοι, χωρίς να εκμηδενίζονται, προκύπτει από τη στρατηγική της επαναστατικής ρήξης με τον καπιταλισμό, της εργατικής εξουσίας και της κομμουνιστικής απελευθέρωσης.

Σύντομη Περιγραφή:

H αστική τάξη και το πολιτικό-ιδεολογικό της προσωπικό κατά κανόνα-με εξαίρεση το φασισμό-δεν ταύτισε και δεν ταυτίζει την προώθηση των στρατηγικών της επιλογών μ’ένα εθνικιστικό σχέδιο, αλλά με την ”προαγωγή του εθνικού συμφέροντος, την υπεράσπιση της πατρίδας”. Αξιώνει την εθνική συναίνεση στην κανιβαλική εκστρατεία που έχει εξαπολύσει εναντίον των εργαζομένων.

Δυστυχώς είμαστε αναγκασμένοι να καταγγείλουμε στα μέλη του Κόμματος την απαράδεκτη και ανήθικη – για την Αριστερά αλλά και για τις πάγιες θέσεις μας- συμπεριφορά της σ. Ράνιας Ιωσηφίδου. Η σ. Ιωσηφίδου έγινε μέλος της τάσης μας στο 6ο Συνέδριο και εκλέχτηκε με ποσόστωση στην ΚΠΕ, ενώ εξαρτάται επαγγελματικά από το Κόμμα. Η συντρόφισσα παραβιάζοντας την πάγια θέση της Πρωτοβουλίας για την Αριστερή Ανασύνθεση για εναλλαγή στο κεντρικό όργανο του Κόμματος σε συνεννόηση με την πλειοψηφία του Κόμματος αρνήθηκε να παραιτηθεί. Η σ. Ιωσηφίδου σε πρόσφατη ολομέλεια της τάσης μας ενημερώθηκε ότι θα τηρηθεί απαρέγκλιτα η θέση μας που μας ξεχωρίζει έμπρακτα από τη στάση των άλλων τάσεων του Κόμματος.
Όμως η σ. Ιωσηφίδου δεν έμεινε μόνο εκεί. Προκλητικά – καταρρακώνοντας κάθε έννοια αριστερής ηθικής – προχώρησε και στην ψήφιση της εισήγησης της πλειοψηφίας την ώρα μάλιστα που η τάση μας είχε διαφορετική θέση για το θέμα του λεγόμενου αντιμνημονιακού – αντινεοφιλελεύθερου μετώπου.
Η τάση μας – όπως είναι γνωστό – τηρεί με ευλάβεια από την εποχή της ίδρυσής της, το 2004, την εναλλαγή των μελών της στην ΚΠΕ και γι’ αυτό πριν από την εκλογή όποιου συντρόφου ή συντρόφισσας ζητά υπογεγραμμένες τις παραιτήσεις τους ώστε να εξασφαλιστεί η εναλλαγή ακριβώς στον 1,5 χρόνο.
Η πλειοψηφία των μελών της τάσης μας παρά τις πικρίες και τις ανήθικες πρακτικές μελών της όπως και αυτή της σ. Ράνιας Ιωσηφίδου (φαινόμενα που εμφανίστηκαν και εντάθηκαν την τελευταία τριετία) δεν πρόκειται να υποταχτεί σε πρακτικές που δεν έχουν σχέση με την ηθική της Αριστεράς και περισσότερο θυμίζουν τη ρήση: «ο εχθρός είναι εντός των τειχών» με βάση και τη συμπεριφορά της συντρόφισσας.
Όπως είναι φυσικό η σ. Ράνια Ιωσηφίδου αποπέμπεται για λόγους αρχής και δεν αποτελεί πια μέλος της τάσης.
Όσον αφορά στην άλλη θέση της ΚΠΕ (από τις 2 που εκλέξαμε στο συνέδριο) θα συμμετέχει στο όργανο ο σ. Χρήστος Πιλάλης, στη βάση της εναλλαγής.

Κάποιοι πολιτεύονται με μεθόδους και μοντέλα παλιότερων εποχών, όπου οι ανοχές και οι αντοχές της κοινωνίας μπορούσαν να δικαιολογήσουν διαφορετικές εκδοχές και ερμηνείες πολικών επιλογών και προθέσεων. Την ώρα που η Αριστερά έχει ανάγκη από μια συγκεκριμένη και σαφή εναλλακτική λύση – όπως αυτή της παύσης πληρωμών στους δανειστές και ρήξη με την ευρωζώνη – οι συνεργασίες με δυνάμεις από το χώρο του ΠΑΣΟΚ, όπως αυτή με τη λεγόμενη «Κοινωνική Αριστερά» που ανακοινώθηκε της περασμένη Παρασκευή, σε μια γενική αντιμνημονιακή βάση, χωρίς να έχει δοκιμαστεί σε κοινωνικούς αγώνες, μάλλον δεν βοηθά να αναδειχθεί η Αριστερά σε ηγεμονική δύναμη που θα οδηγήσει σε διέξοδο τη χώρα μας από τις πολιτικές της αστικής τάξης, της τρόικας, της κυβέρνηση. Θεωρώ τεράστιο πολιτικό λάθος το «ξέπλυμα» δυνάμεων που μέχρι και πριν πέντε μήνες παρέμεναν στο ΠΑΣΟΚ, ενώ είχε ψηφιστεί το μνημόνιο, το οποίο διέλυσε την ελληνική κοινωνία και χρεοκόπησε τον ελληνικό κράτος.
Το γεγονός δεν θα έπρεπε να προκαλούσε ιδιαίτερη εντύπωση σε μας που είμαστε μέλη του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ, αφού σε μεγάλο βαθμό η αντίληψη περί παραίνεσης προς το ΠΑΣΟΚ για προοδευτικές κυβερνήσεις και φιλολαϊκές πολιτικές καλλιεργούνταν ως αυταπάτη ή επιλέγονταν ως κεντρική πολιτική πρόταση από το σύνολο της αριστεράς, τόσο από το Κόμμα μας όσο και από το ΚΚΕ.
Αυτό και μόνο δικαιολογούσε στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ, την εμφάνιση τάσεων και ομάδων που δικαιολογούσαν την ύπαρξη και την παραμονή τους στο κόμμα κάτω από το αίτημα της πίεσης σε μία ηγεσία που θα μπορούσε (τάχα) να υιοθετήσει πιο προοδευτική και φιλολαϊκή πολιτική ή ακόμη και να συγκυβερνήσει με την αριστερά. Σήμερα λοιπόν, αυτοί που στήριξαν τη μετάλλαξη του ΠΑΣΟΚ σε σοσιαλφιλελεύθερο κόμμα – ιδιαίτερα την περίοδο Σημίτη- που απορροφούσαν τις εσωκομματικές αντιδράσεις εγκλωβίζοντας τη δυναμική και τον προβληματισμό εκείνων που κατανοούσαν ότι η πολιτική του ΠΑΣΟΚ ταυτιζόταν όλο και περισσότερο και στα λόγια αλλά και στην ασκούμενη πολιτική με τα συμφέροντα της αστικής τάξης – και ιδιαίτερα των πιο δυναμικών (οικονομικά) τμημάτων της. Θεωρώ ότι όχι μόνο δεν εξυπηρέτησαν την εικοσαετία που μας πέρασε την κοινωνική πλειοψηφία ή ακόμη και τους «μη προνομιούχους», αλλά. στήριξαν με πάθος την πολιτική αυτή.
Η «αριστερή αντιπολίτευση» στο ΠΑΣΟΚ όλα τα προηγούμενα χρόνια εντάσσονταν οργανικά στο σύστημα εξουσίας του κόμματος και του κράτους για να αποτελέσει στο τέλος το καταφύγιο γραφικών αλλά «επικίνδυνων» προσωπικοτήτων, οι οποίες είτε λόγω παράδοσης, είτε λόγω σχέσεων και επαφών με συνδικάτα και κοινωνικές οργανώσεις επιχειρούσαν να δικαιολογήσουν πολιτικές επιλογές. Επιχειρούσαν να συσκοτίσουν τα εξυπηρετούμενα συμφέροντα και να «απονευρώσουν» την αμφισβήτηση από την κοινωνική δράση και την οργανωμένη αντίσταση με αναφορές σε κάποιο αγωνιστικό παρελθόν με την προσμονή της δήθεν ανατροπής κάποιων εσωκομματικών συσχετισμών.
Στην ουσία αριστερή αντιπολίτευση στο ΠΑΣΟΚ υπήρξε τόσο όσο το ΠΑΣΟΚ υπήρξε προοδευτικό κόμμα (έστω) με την έννοια της προόδου που αμφισβητεί τη συνέχεια της κοινωνικής εκμετάλλευσης ή της άσκησης εργατικής πολιτικής, δηλαδή ποτέ.
Πάντα η εσωκομματική «αριστερά» στο ΠΑΣΟΚ, ήταν το κατοικίδιο της ηγεσίας που το χάιδευε και το συντηρούσε για να διακοσμεί τους κομματικούς καναπέδες, να γαβγίζει όταν πεινάει και να γουργουρίζει ευτυχισμένο όταν έχει ένα κομμάτι κόκαλο να γλύφει.
Ένα τέτοιο πονηρό αλλά υπάκουο πλάσμα, σήμερα που τα πράγματα είναι ποιο… αιχμηρά και πολωμένα, όταν δεν κρύβεται για να αποφύγει την απολογία, αποφεύγει σκόπιμα να συγκροτήσει έναν πολιτικό λόγο που να δικαιολογεί στην ουσία τη αντίσταση στο κόμμα με τους σφαγείς των εργατικών εισοδημάτων, τους ντίλερς του ξεπουλήματος της δημόσιας περιουσίας και τους τσανακογλείφτες των τραπεζιτών.
Όταν λοιπόν αποφασίζουν αυτοί οι τύποι να βγουν στο φως της ημέρας, για να ενδυθούν με «αριστερή» φορεσιά και να τροφοδοτήσουν με αυταπάτες και ψέματα τον κόσμο τότε κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανιμαρκίας. Αυτό η ηγεσία του Κόμματος θα έπρεπε να το έχει υπόψη της στο ελάχιστο που διαθέτει πολιτική σκέψη. Φαίνεται ότι το αποτέλεσμα των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών με την επιλογή Μητρόπουλου δεν συνέτισε κανέναν στην ηγετική ομάδα που ακολουθεί την ίδια ακριβώς συνταγή, αυτή της ήττας. Οι αριστεροί, τα μέλη του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορούν να παρακολουθούν τον οπορτουνισμό να είναι επίσημη θέση της ηγεσία του ΣΥΝ την οποία και επιβάλλει ετσιθελικά και σ’ όλο τον ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς να έχει πάρει απόφαση κανένα όργανο είτε του ΣΥΝ είτε του συμμαχικού σχήματος. Η ηγεσία του Κόμματος θα πρέπει να σκεφτεί που οδήγησε αυτή η τακτική στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές. Η συνεχής απαξίωση των οργάνων και της βάσης του κόμματος δεν μπορεί να συνεχιστεί. Μόνη λύση είναι να συγκληθεί άμεσα το διαρκές συνέδριο, ώστε δημοκρατικά να αποφασίσει τη σύγκληση του 7ου Συνεδρίου του κόμματος για να βάλει φρένο στον κατήφορο που οδηγεί το κόμμα ο καιροσκοπισμός της ηγετικής ομάδας που χειρίζεται αδιαφανώς όλα τα κρίσιμα θέματα που απασχολούν σήμερα την Αριστερά .

* Ο Γιώργος Ματθαίου είναι μέλος της Π.Κ. Παλλήνης του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ και συμμετέχει στην Πρωτοβουλία για την Αριστερή Ανασύνθεση

Πού είναι, λοιπόν, η Αριστερά; Στην πραγματικότητα, δεν είναι γενικώς η Αριστερά αυτό που λείπει, ειδικά στη χώρα μας. Αντιθέτως, η Αριστερά σε όλες της τις εκδοχές, και παρά τις ανεπάρκειές της, υπάρχει: κόμματα, οργανώσεις, συλλογικότητες, κινήσεις, συνδικαλιστές, κοινωνικοί αγωνιστές. Από την πλατεία ως την απεργία, από το σωματείο ως το «Δεν Πληρώνω», δεν λείπουν οι αριστερές απόψεις και πρακτικές. Με τις καθυστερήσεις, τους χωριστούς δρόμους, την ευρωλαγνεία ή τις αυταπάτες για τον κοινοβουλευτικό δρόμο. Δεν έχει νόημα να απαριθμήσουμε τα ζητήματα της αριστεράς, έχει χυθεί πολύ μελάνι. Ας το δούμε κι από την άλλη: υπάρχει μια αριστερά για κάθε γούστο. Κι όμως, το ερώτημα «πού είναι η Αριστερά;» τίθεται ακόμη και από τον ίδιο το «λαό» της Αριστεράς. Δε φανερώνει αυτό και μια σαφή κριτική;

Είναι ζήτημα αιτημάτων; Εν μέρει ναι. Τα αιτήματα για στάση πληρωμών-διαγραφή του χρέους, έξοδο από το ευρώ και την ΕΕ, εθνικοποίηση των τραπεζών και των μεγάλων επιχειρήσεων, ανοίγουν το δρόμο στην απάντηση. Στις πλατείες αυτή η συζήτηση κυριάρχησε. Ακόμη και οι φιλοευρωπαϊκές απόψεις δεν μπορούν παρά να παραδέχονται πλέον ότι -αν μη τι άλλο- η ίδια η αρχιτεκτονική του ευρώ στηρίχτηκε σε λάθος βάσεις κι ότι εντός της ευρωζώνης είναι δεδομένες οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές. Σήμερα, όμως, αυτό ή το άλλο «πεντάπτυχο» δεν επαρκεί. Ο εκβιασμός για το «φτωχοί και μέσα στο ευρώ ή χρεοκοπημένοι έξω από το ευρώ», αποτελεί το κυρίαρχο δίλημμα του συστήματος, μαζί με την προπαγάνδα για τη χώρα «που δεν παράγει τίποτα».

Είναι ζήτημα κοινής δράσης; Εν μέρει ναι. Τα βήματα που, ευτυχώς, έχουν γίνει σε αυτό το επίπεδο παράγουν κινηματικά πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα. Όμως η κοινή δράση στους αγώνες και τα μέτωπα δεν αποτελεί επαρκή απάντηση σήμερα, που ο ιστορικός χρόνος συμπυκνώνεται.

Στην πραγματικότητα, η αγωνία δεν είναι πού θα βρει ο λαός την Αριστερά. Το ερώτημα (ή/και αμφιβολία) που υπονοείται είναι «ποια είναι η άλλη προοπτική που δίνει η Αριστερά»; Όχι για το πόσες απεργίες θα κάνουμε, ή πώς μπορούμε να διεκδικήσουμε περισσότερα πράγματα στο πλαίσιο του καπιταλισμού. Έχει γίνει σαφές και στον τελευταίο εργαζόμενο ότι το ζήτημα είναι συστημικό: ότι εντός αυτού του συστήματος η φτώχεια και η εκμετάλλευση δεν μπορούν παρά να βαθαίνουν.
Όμως, ποιος είναι αλήθεια ο άλλος δρόμος, το άλλο σύστημα που προτείνει η Αριστερά; Τι περιγράφει; Υπάρχει ζωή έξω την ΕΕ και, πολύ περισσότερο, έξω από τον καπιταλισμό; Τι απαντάμε στην τρομοκρατία ότι «δεν μπορούμε τραφούμε, να πληρωθούμε, να αγοράσουμε πετρέλαιο χωρίς τα δανεικά»; Τι θα μας λείψει; Υπάρχει αντικαπιταλιστική παραγωγική ανασυγκρότηση με κριτήριο τις ανάγκες του λαού; Υπάρχει δυνατότητα για σχέσεις ισότιμης συνεργασίας και ανταλλαγών με άλλες χώρες, ειδικά της Μεσογείου και των Βαλκανίων; Εν τέλει, πώς θα είναι η κοινωνία που θα χτίσουμε και ποιες είναι οι ασφαλιστικές δικλείδες που δεν θα την κάνουν να μοιάζει με τη χίμαιρα του πάλαι ποτέ ανατολικού μπλοκ; Μπορούν και πώς να χτιστούν μορφές εργατικής και κοινωνικής δημοκρατίας που να αντιστοιχούν στη σύγχρονη εποχή ή θα περιοριστούμε στην αναπαραγωγή του φόβου για επιστροφή και των τανκς μαζί με την οικονομική και πολιτική κατοχή της κοινωνίας από το κεφάλαιο και τις αγορές;
Όταν το αστικό σύστημα θωρακίζεται τόσο, οι απαντήσεις (ή η έλλειψή τους) σε ερωτήματα σαν τα παραπάνω κρίνουν πλέον και τη «στράτευση» ή μη των εργαζόμενων ακόμη και στο επίπεδο του κινήματος.

Κάθε άλλο παρά παράλογα τα ερωτήματα αυτά. Το γνωρίζαμε ότι από το ’89 και μετά, οι (στρεβλές) βεβαιότητες της Αριστεράς έχουν τελειώσει. Μαζί με αυτές τελείωσε και η ανάγκη του καπιταλισμού να «χρυσώνει το χάπι» για τα λαϊκά στρώματα. Είναι προφανές ότι η επιθετικότητα του καπιταλισμού απέναντι στα εργατικά δικαιώματα μέσα σε αυτή την κρίση δεν θα μπορούσε παρά να ξεδιπλωθεί με τέτοιο βάρβαρο τρόπο, ακριβώς λόγω της απουσίας συγκροτημένου «αντίπαλου δέους», πολιτικά, ιδεολογικά, κινηματικά. Εξ αιτίας της αδυναμίας των αριστερών ιδεών και πρακτικών να συγκροτήσουν κάτι περισσότερο από κινήματα ανάσχεσης κάποιων μέτρων.
Είναι η μεγάλη εκδίκηση της (έλλειψης) στρατηγικής και του οράματος. Είναι η ώρα που η Αριστερά (και μαζί της, το εργατικό κίνημα) θα πληρώσει ακριβά, αναδρομικά, με τόκο και πρόστιμο, τον εξοβελισμό της κομμουνιστικής στρατηγικής από τον ζώντα τρέχοντα πολιτικό χρόνο. Τη μικροαστική της σύνθεση, την αδυναμία σύνδεσης θεωρίας και πράξης, την έλλειψη εναλλακτικού παραδείγματος. Τον εξοβελισμό της στρατηγικής συζήτησης από τον οικονομικό και πολιτικό αγώνα της τάξης στα κομματικά επιτελεία, τα μουσεία ή (στην καλύτερη περίπτωση) στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα και τους διαλόγους των «ειδικών».

Τώρα η Αριστερά πρέπει να κάνει ένα ακόμη βήμα: να σηκώσει το γάντι απαντώντας τα συγκεκριμένα ερωτήματα. Να στραφεί από το αρνητικό πρόταγμα στο θετικό: ναι, αυτός ο λαός σε αυτή τη χώρα μπορεί να ζει, να τρέφεται και να παράγει, οργανώνοντας μια άλλη κοινωνία. Με την Αριστερά μπροστάρισσα, τους εργαζόμενους στο τιμόνι, το λαό περήφανο και νοικοκύρη στη χώρα του, με έγνοια στις ανάγκες της κοινωνικής πλειοψηφίας. Μια κοινωνία τέτοια που μας αξίζει να ζούμε, με πραγματική εργατική δημοκρατία. Το στάδιο αυτό του καπιταλισμού που ζούμε δεν προσφέρει ούτε καν την επίφαση της αστικής δημοκρατίας. Δεν αρκεί όμως αυτή η επισήμανση. Πρέπει να μιλήσουμε θετικά για το «ποια δημοκρατία», να δείξουμε παραδείγματα στο σήμερα: δημοκρατίας, αλληλεγγύης, συντροφικότητας. Μορφές και σύγχρονους δρόμους που θα συμπληρώνουν την εικόνα της «επαναστατικής κατάστασης», με το τρίτο στοιχείο, που λείπει: Των εμβρυακών μορφών οργάνωσης των κάτω. Που θα επιβάλλουν ντε-φάκτο αμφισβήτηση της δικτατορίας των αγορών σε εθνικό επίπεδο. Θα διαμορφώνουν ιδιότυπες καταστάσεις δυαδικής εξουσίας, βάζοντας το «πιστόλι στον κρόταφο» του οικονομικού και πολιτικού κατεστημένου. Θα τροφοδοτούν την αυτοπεποίθηση πως η εργαζόμενη πλειοψηφία μπορεί και πρέπει να διεκδικήσει ολάκερη την εξουσία, να οργανώσει μια άλλη ζωή στη δική της δημοκρατία. Θα δείχνουν ότι τα πράγματα μπορούν να γίνουν αλλιώς, θα είναι καλύτερα αλλιώς.

Ναι, θαρραλέα, πρέπει να πούμε: Παλεύουμε για μια άλλη κοινωνία και όχι για μια καλύτερη διαχείριση του καπιταλισμού. Οι απαντήσεις στο ερώτημα «μετά το ευρώ τι;» δεν αποτελούν «τεχνικές λύσεις» στο πρόβλημα του χρέους, της ανταγωνιστικότητας ή της νομισματικής πολιτικής. Ούτε οδηγίες επιστροφής στο μικροαστικό όνειρο προηγούμενων χρόνων: κάθε άλλο. Περιγράφουν μια άλλη κοινωνική πορεία, που θα στηρίζεται στην απελευθέρωση της δουλειάς όλων των παραγωγικών δημιουργικών κοινωνικών δυνάμεων. Δεν θα παραχθούν από επιτελεία «ειδικών», αλλά από τους ίδιους τους παραγωγούς του κοινωνικού πλούτου.
Οι απαντήσεις αυτές ξεκινούν από σήμερα. Από το πώς οι δυνάμεις αυτές θα διεκδικήσουν ξανά τις δομές του κράτους, τα σχολεία, τα νοσοκομεία, τους Δήμους, τα πανεπιστήμια, τους συνεταιρισμούς. Θα θέσουν όλα αυτά στην υπηρεσία του λαού, επιβάλλοντας τον εργατικό έλεγχο, εγκαθιδρύοντας μορφές ιδιότυπης «δυαδικής εξουσίας». Οι νέες απαντήσεις θα κριθούν στο πώς οι εργαζόμενοι θα καταλάβουν τους τόπους παραγωγής, τα εργοστάσια, τις εφημερίδες, και θα τα δουλέψουν. Χωρίς τον καταναγκασμό της καπιταλιστικής διεύθυνσης της παραγωγής, αποδεικνύοντας ότι οι άμεσοι παραγωγοί είναι αυτοί που κινούν τα γρανάζια. Κάθε τέτοια μικρή «κατάληψη της εξουσίας» μπορεί να αποτελέσει πειστική (ως ορατή) απάντηση για το για ποια κοινωνία, για ποιο σύστημα μιλάμε έξω από το ευρώ και το χρέος, φέρνοντας πιο κοντά την πραγματική κατάληψη της εξουσίας.

Η Αριστερά υπάρχει και είναι η μόνη που δικαιούται να σηκώσει το γάντι.
Δε μιλάμε απαραίτητα για τους φορείς της αριστεράς, όπως είναι σήμερα. Μιλάμε για τον κόσμο της κοινωνικής και πολιτικής αριστεράς που δεν πήρε μέρος στο πάρτυ των τελευταίων δεκαετιών. Που δεν θαμπώθηκε από τις σειρήνες της εξουσίας. Που δεν εκμεταλλεύτηκε τις χαραμάδες του συστήματος για τη δική του ευημερία. Ο δάσκαλος που αγαπάει το δημόσιο σχολείο. Ο αγρότης που δεν μετέτρεψε τις επιδοτήσεις σε είδη πολυτελείας. Ο υπάλληλος που δουλεύει για το κοινωνικό αγαθό κι όχι για τον εκάστοτε Υπουργό. Η μάνα που δεν βλέπει το παιδί της σαν ιδιοκτησία. Ο γιατρός που δεν παίρνει φακελάκι. Ο απεργός, ο άνεργος, ο συνάδελφος. Αυτός είναι ο κόσμος της άλλης αριστεράς, ανεξάρτητα αν περιγράφουν όλοι τον εαυτό τους με αυτή τη ταυτότητα. Είναι το ζωντανό κομμάτι της κοινωνίας που δεν έπαψε να παλεύει. Αυτοί μπορούν σήμερα να απαντήσουν με πειστικό τρόπο για το πώς μπορεί να χτιστεί μια άλλη κοινωνία, μια άλλη οικονομία, σε αυτούς αναλογεί να χτίσουν ήδη στο σήμερα τις δομές που οδηγούν στο αύριο.
Κι εδώ είναι που έρχεται και η στιγμή να ξεχωρίσει η ήρα από το στάρι και στην Αριστερά. Δεν είναι οι αόριστες εξαγγελίες, είναι οι σαφείς και ταξικά οριοθετημένοι στόχοι που της δίνουν υπόσταση. Δεν είναι οι επιμέρους αγώνες, αλλά η συνολική κοινωνική πρακτική στη βάση των αναγκαίων κοινωνικών και πολιτικών στόχων για την εργαζόμενη πλειοψηφία, που αποδεικνύουν στα λαϊκά στρώματα ποια τμήματα της Αριστεράς είναι αυτά που έχουν εμπιστοσύνη στον εργαζόμενο λαό και ποια όχι.

Ο κόσμος θα κρίνει γρήγορα και πολύ αυστηρά. Όσους από μας αποφεύγουμε να σκεφτούμε το ερώτημα της εξουσίας και βολευόμαστε στο ρόλο της αντιπολίτευσης στον καπιταλισμό, ρόλο επαρκή για τη μικροαστική μας θέση ή συνείδηση. Όσους από εμάς μένουμε κολλημένοι σ’ ένα μικροαστικό επαναστατισμό και βερμπαλισμό, χωρίς να κάνουμε τον κόπο να «λερωθούμε» και να ρισκάρουμε για το μετασχηματισμό της εν δυνάμει κοινωνικής αριστεράς σε πολιτικό υποκείμενο εργατικής αντικαπιταλιστικής ανατροπής. Όσους από μας θα θέλαμε να ξυπνήσουμε από το «κακό όνειρο» της κρίσης για να βρεθούμε στο γνώριμο περιβάλλον που ήμασταν πριν από μια δεκαετία, χωρίς ανατροπές και ανοιχτά ερωτήματα.
«Σκονάκι» επιτυχίας σε αυτή την κρίση του λαού δεν έχει κανένας μας. Οι απαντήσεις θα υπάρξουν μόνο αν τις αναζητήσουμε με ανοιχτούς όρους, με μέτρο την πολιτική πράξη, με ταξικές και κοινωνικές δεσμεύσεις, με αποτελεσματικότητα στο ερώτημα της οργάνωσης του λαού σε δύναμη ανατροπής.

Ανάμεσα στο απαίσιο καπιταλιστικό και ευρωδίαιτο παρόν και το αύριο ως στόχο, υπάρχει η επείγουσα ανάγκη για συγκρότηση εργατικών και λαϊκών οργάνων που θα επιβάλλουν τη θέληση της αγωνιζόμενης κοινωνίας, που θα αποτελέσουν το υποκείμενο της αντικαπιταλιστικής ανατροπής. Να «ξαναδιαβάσουμε» την Οκτωβριανή Επανάσταση. Δεν ήταν μόνο οι μπολσεβίκοι ως «αδιάλλακτο πειθαρχημένο κόμμα εργαλείο». Δεν ήταν μόνο το πρόγραμμα για «ειρήνη και γη», που άρεσε. Ήταν πάνω από όλα ο κρίκος που συνέδεε αυτά τα δύο, με τρόπο που να δίνει χώρο στο κοινωνικό υποκείμενο, δρόμο για τη μετατροπή του σε ευρύτερο πολιτικό υποκείμενο ανατροπής, επανάστασης και δημιουργίας. Ήταν η επαναστατική πολιτική με όργανα τα σοβιέτ και με στόχο ακριβώς «όλη η εξουσία στα σοβιέτ!», δηλαδή την κοινωνική επανάσταση. Δεν είναι μια αμόλυντη εμπειρία, ούτε η μοναδική πολύτιμη. Πρέπει όμως να αναρωτηθούμε για το πώς και αν αναζητιέται σήμερα αυτός ο «κρίκος», με όρους ταξικής κοινωνικής αντιπροσώπευσης και επαναστατικής προοπτικής. Εύκολο να το λες, δύσκολο να το κάνεις. Υπάρχουν και τα βαρίδια του (αν)υπαρκτού σοσιαλισμού. Αλλά και η στρουθοκάμηλος δε σώθηκε ποτέ χώνοντας το κεφάλι στην άμμο. Αν δεν αναμετρηθούμε, εδώ και τώρα, με αυτή την ανάγκη, δε θα κάνουμε ποτέ εφικτή την πραγμάτωσή της. Δηλαδή, δεν θα είμαστε Αριστερά…

Το μέτωπο της Αριστεράς δεν είναι απλή διακήρυξη, αλλά ουσιαστικός στόχος και αποτέλεσμα ανασύνθεσης και ανασυγκρότησής της. Επανακαθορισμού της με βάση τις ανάγκες του κοινωνικού μετώπου στο οποίο θέλει να ηγηθεί και του στρατηγικού προτάγματος της σύγχρονης κοινωνικής απελευθέρωσης.
Όταν η έμφαση στη συζήτηση μας για το «μέτωπο της Αριστεράς» θα είναι περισσότερο στο «ποια αριστερά» και λιγότερο στο «ποιο μέτωπο», πριν καν το καταλάβουμε, θα έχουμε συγκροτήσει ένα νέο μέτωπο, μια νέα ενότητα της Αριστεράς, που θα δράσει πολλαπλασιαστικά, θα αναπτερώσει ελπίδες και θα είναι νικηφόρα.

Δέσποινα Κουτσούμπα – Παναγιώτης Μαυροειδής

Ο Κώστας Λαπαβίτσας είναι καθηγητής Οικονομικών στη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.

Το κύριο άρθρο, στο φύλλο της βασικής εφημερίδας της αριστεράς “Αυγή” της 21ης Απριλίου 1967 (που δεν κυκλοφόρησε φυσικά ποτέ), είχε τίτλο “Η δικτατορία είναι αδύνατος”.

Η ελληνική αριστερά, ΔΕΝ υποτίμησε απλά το κίνδυνο μιας μεγάλης αντιδημοκρατικής και αντικοινωνικής τομής από μια στρατιωτική χούντα. Απλούστατα, ΔΕΝ πήρε χαμπάρι και αποκοίμιζε το λαό με παραμύθια.

Φυσικά δεν ήταν οι μόνοι. Ο πρωθυπουργός Π. Κανελλόπουλος ετοίμαζε μέχρι αργά την πρώτη προεκλογική του ομιλία, μέχρι να συλληφθεί. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης παραπονέθηκε ότι οι Γερμανοί που τον συνέλαβαν στην κατοχή δύο φορές νύχτα, τον άφησαν να φορέσει τα ρούχα του. Ο λοχαγός όμως που μπούκαρε στο διαμέρισμα τον πήρε όπως τον βρήκε. Με τις πυτζάμες….Ίδιο το σκηνικό με όλο το πολιτικό προσωπικό.

Που κολλάνε τώρα όλα αυτά; Επίκειται πραξικόπημα και χρειάζεται επαγρύπνηση; Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται ποτέ, όσο και αν ψάχνουμε αναλογίες για να βοηθηθούμε ή για να καλύψουμε τις αδυναμίες μας. Αφορμή για την ίσως πικρόχολη αναφορά αποτελεί η αίσθηση ότι η αριστερά- η μοναδική και τυπικά αντιπολιτευτική δύναμη μετά τη συγκρότηση της μαύρης κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ-ΝΔ-ΛΑΟΣ- την ώρα της μεγάλης ευθύνης απέναντι στο λαό, φαίνεται ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ, με τα μάτια στο κοινοβούλιο, τις εκλογές και τα ποσοστά της. Αντιμετωπίζει τις εξελίξεις σαν συνηθισμένες και θεωρεί τα όπλα της μάχης (και από τις δύο μεριές) δεδομένα από παλιά.

Και όμως! Η μεγάλη υπερ-αντιδραστική τομή σε βάρος της κοινωνίας και της εργαζόμενης πλειοψηφίας ΔΕΝ επίκειται, αλλά ΣΥΝΤΕΛΕΙΤΑΙ ΤΩΡΑ!

Πολλοί θα θυμούνται τον Άγγελο Χάγιο, να μιλάει για ΧΟΥΝΤΑ κυβέρνησης, κεφαλαίου και Ευρωπαϊκής Ένωσης, ΠΡΙΝ από τα μνημόνια και να σηκώνονται πέτρες εναντίον του. Όχι μόνο από τους υποκριτές και γνωρίζοντες του αστικού στρατοπέδου, αλλά και από τους αφελείς και μακαρίως κοιμούμενους της ‘’καθώς πρέπει’’ αριστεράς, που έκαναν λόγο για ‘’λαϊκισμό’’ και ‘’ισοπεδωτικές λογικές’’.

Να όμως, που τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα.

Ενώ δεν στριγγλίζουν ερπύστριες από τεθωρακισμένα στους δρόμους, όλες οι πτυχές της κοινωνικής ζωής, περνούν με γοργό ρυθμό στην απόλυτη οικονομική και πολιτική κατοχή του κεφαλαίου, της επιχειρηματικής λογικής, της αγοράς.

Ενώ δεν έχουμε ξένο στρατό κατοχής να διαβαίνει τα σύνορα και να κάθεται στο σβέρκο μας, έχουμε άμεση υπαγωγή βασικών πολιτικών, οικονομικών, λειτουργιών της χώρας στον έλεγχο των ηγεμονικών καπιταλιστικών χωρών σε επίπεδο και ΕΕ αλλά και γενικότερα μέσω ΔΝΤ.

Η μεταφορά αρμοδιοτήτων από το εθνικό στο υπερεθνικό πεδίο και από τα θεσμικά όργανα (σε μια χώρα) στα εξωθεσμικά, δεν είναι εκτροπή και ακύρωση της αστικής δημοκρατίας και του ”κανονικού” καπιταλισμού, αλλά σύγχρονες τάσεις του ολοκληρωτικού καπιταλισμού. Ή του ‘’απόλυτου’’ καπιταλισμού κατά την εύστοχη έκφραση του Κ. Πρέβε (Ελευθεροτυπία 19/11/11).

Οι τάσεις αυτές επιβάλλονται ακριβώς από τις ηγεμονικές καπιταλιστικές χώρες και αποτελούν πλευρές της αστικής προσπάθειας απάντησης στην κρίση. Διεκδικούν να αφαιρέσουν το ζωτικό και καθοριστικό πεδίο διαμόρφωσης της εργατικής πολιτικής και επιβολής της λαϊκής θέλησης, που είναι το εθνικό πεδίο.

Έχει σημασία να υπογραμμίσουμε πως η πορεία προς τον περιορισμό της δημοκρατίας, με συμβολική έκφραση και την είσοδο των ακροδεξιών του ΛΑΟΣ στη κυβέρνηση, δεν έρχεται ‘’από το παράθυρο’’, από τη δράση κάποιου σκοτεινού μηχανορράφου παρακράτους, αλλά ‘’από τη πόρτα’’. Κοινοβουλευτικά, θεσμικά, με γραβάτα και με την ευλογία της ΕΕ.

Ήταν αλήθεια πολύ διαδεδομένη η φαντασίωση, ακόμη και στην αριστερά, ότι η δήθεν ‘’αντικειμενικά προοδευτική’’ καπιταλιστική ανάπτυξη θα σαρώσει την τάση προς τη δικτατορική μορφή διακυβέρνησης και την κατάρα του εθνικισμού και δη του βαλκανικού εθνικισμού. Άποψη προσφιλής ειδικά στον Ευρωπαϊκό νότο και τα Βαλκάνια, που έχουν υποφέρει και από τους χούντες και από τον εθνικιστικό φανατισμό.

Πως διαβάζει αυτές τις εξελίξεις η αριστερά;

Το ΚΚΕ ίδρωσε να συνειδητοποιήσει ότι υπάρχει θέμα ιδιαίτερης μορφής και ποιότητας της καπιταλιστικής κρίσης και δεν πρόκειται απλά για κάποιο συνηθισμένο καθοδικό κύκλο. Έβγαλε τους πάντες -και ειδικά την αντικαπιταλιστική αριστερά- τρελούς μέχρι να αποφασίσει να θέσει θέμα διαγραφής του χρέους, εξόδου από ευρώ-ΕΕ στον παρόντα πολιτικό χρόνο και όχι στο σοσιαλιστικό επέκεινα.

Αυτή τη στιγμή, είναι σαφώς μετατοπισμένο θετικά από την αφασία της περασμένης χρονιάς. Θέτει, έστω με αντιφάσεις τα παραπάνω ζητήματα, προβάλει την ανάγκη της λαϊκής εξουσίας ως προϋπόθεση και αναγκαίο πλαίσιο για την υλοποίηση αυτών των στόχων, μιλά για πτώση της κυβέρνησης του ‘’μαύρου μετώπου’’.

Ορίζοντας ωστόσο, είναι η ..διενέργεια εκλογών. Και αυτό δεν προδίδει μόνο την επιβίωση των χρόνιων αυταπατών των αλλαγών μέσω του κοινοβουλίου, τη στιγμή που ο κόσμος το απαξιώνει στη σκέψη του. Καθορίζει και τη λογική της ‘’κατά μόνας’’ δράση, με άρνηση κάθε αγωνιστικής ενότητας δράσης των αριστερών και μαχόμενων δυνάμεων, έτσι ώστε να οριοθετείται κατάλληλα ο χώρος του καθενός και να εισπράττονται χωρίς μπερδέματα τα δέοντα στην εκλογική κάλπη.

Το μεγαλύτερο κόμμα της κομμουνιστικής αριστεράς, δε φαίνεται να συνειδητοποιεί το μέγεθος του κοινωνικού κανιβαλισμού σε βάρος της κοινωνίας, αλλά και της αναγκαιότητας όσο και δυνατότητας για ένα ποιοτικό μετασχηματισμό και ανάταξη του εργατικού, κοινωνικού, αντικαπιταλιστικού μπλοκ, με όρους πολιτικής ανατροπής της επίθεσης, αλλά και αφαίρεσης της αστικής πρωτοκαθεδρίας στις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις.

Ο ρόλος της ΕΕ και του ΔΝΤ στη στήριξη του αστικού μπλοκ και της αντεργατικής επίθεσης, αποκρύβεται μέσα σε ένα γενικό αγώνα ‘’ενάντια στο κεφάλαιο’’. Όλα τα μεγάλα ερωτήματα που τίθενται με μαζικούς όρους πλέον στην κοινωνία για τη πορεία της χώρας, μετατίθενται να απαντηθούν στο πλαίσιο του ‘’σοσιαλισμού που γνωρίσαμε’’.

Το πρόβλημα είναι διπλό.

Από τη μια, υποτιμούνται το βάθος της επίθεσης της διεθνούς κεφαλαιοκρατίας, οι τεράστιοι κίνδυνοι για μια καταβαράθρωση του παραγωγικού και κοινωνικού ιστού της χώρας, που θα αποτελεί επιβραδυντική υποθήκη για οποιαδήποτε αντικαπιταλιστική πορεία με τους εργαζόμενους στο τιμόνι και έγνοια στις κοινωνικές ανάγκες.

Δεν τίθενται σήμερα μόνο ιδιοκτησιακό ζήτημα για μια δημόσια επιχείρηση. Η μετάβαση από μια μισο-καπιταλιστική λειτουργία με δευτερεύοντα κοινωνικά χαρακτηριστικά, σε μια τυπική καπιταλιστική επιχείρηση, μέσω της ιδιωτικοποίησης, θα σημάνει πολύ περισσότερα πράγματα από τις αντιδραστικές αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις και τη μείωση του αριθμού των απασχολούμενων.

Θα αλλάξει τη θέση όλων των κοινωνικών στρωμάτων, τη δυνατότητα πρόσβασης και απολαβής των κοινωνικών αγαθών. Θα αναδιατάξει τις κοινωνικές συμμαχίες. Θα χτυπήσει ριζικά τη δυνατότητα κοινωνικής πίεσης πάνω στη λειτουργία των επιχειρήσεων, μέσω της πολιτικής πίεσης στο κράτος και τις κυβερνήσεις (π.χ. διαμόρφωση τιμολογίων).

Αλλά υπάρχει και κάτι ακόμη που συχνά ξεχνιέται: Πολλές επιχειρήσεις, δημόσιες, αλλά και ιδιωτικές, μέσω ιδιωτικοποίησης, ξεπουλήματος ή εξαγορών, θα βρεθούν στα χέρια μεγαλύτερων μονοπωλιακών ομίλων, όχι απαραίτητα για να δουλέψουν ‘’πιο καπιταλιστικά’’, αλλά για να σβήσουν από το χάρτη στο πλαίσιο ενός συγκεκριμένου καπιταλιστικού καταμερισμού. Μην ξεχνάμε την διάλυση απαξίωση τριών λαμπρών ναυπηγείων, το ξεπάστρεμα της βιομηχανίας ζάχαρης και της επεξεργασίας καπνού. Και η απαξίωση της βιομηχανίας πάει πάντα μαζί με την απαξίωση των εργασιακών ικανοτήτων και της ίδιας της εργατικής τάξης σε μια άμορφη μάζα ανειδίκευτων ή ανέργων.

Όποιος θέλει να ζήσει η ελληνική κοινωνία, οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα, με αξιοπρέπεια και χωρίς τη κατάρα του ξενιτεμού, δε μπορεί να μη δει αυτή τη διάσταση. Πολύ περισσότερο η αριστερά που διεκδικεί μια αντικαπιταλιστική πορεία της χώρας, πρέπει να πει όχι στο ξεχαρβάλωμα της χώρας, στη διάλυση όλης της υποδομής και του κοινωνικού πλούτου που έχτισε η εργαζόμενη πλειοψηφία με ιδρώτα και αίμα για δεκαετίες. Αυτή η διαδικασία, ως αποτέλεσμα, αποτελεί το ανάλογο της ισοπέδωσης του Ιράκ ή της Λιβύης με τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ, με συμμετοχή φυσικά και των ευρωπαίων.

Το ΚΚΕ όμως φαίνεται, πως υποτιμά και τις δυνατότητες για μια ποιοτική αναδιάταξη του κοινωνικού υποκειμένου που μπορεί να συγκροτηθεί πολιτικά σε μια μαχόμενη αντικαπιταλιστική, αντι-ΕΕ, αντιιμπεριαλιστική βάση.

Η αστική τάξη χωρών όπως η Ελλάδα, μπαίνει σε τροχιά υποβάθμισης της θέσης της. Αυτό, ανάμεσα στα άλλα, σημαίνει ότι όλο και με πιο δύσκολους όρους θα μπορεί να οικοδομεί υλικές συμμαχίες με κοινωνικά στρώματα και να παρουσιάζει την ταξική της στρατηγική ως παν-κοινωνική στρατηγική και εθνικό μονόδρομο. Η πολιτική παίζεται πάντα πάνω στις αντιφάσεις, δηλαδή ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΆ. Η εργατική πολιτική έχει ευκαιρία σήμερα. Μπορεί να απογυμνώσει την αστική πολιτική από τον εθνικό, δηλαδή παν-κοινωνικό μανδύα, αλλά και -αυτό είναι το σπουδαιότερο-, να ανυψώνει την εργατική απελευθερωτική προοπτική ως τη μοναδική παν-κοινωνική παν-εθνική λύση. Αυτή είναι η ηγεμονία που πρέπει να διεκδικηθεί.

Φυσικά θα πρόκειται για μια δύσκολη προσπάθεια, παιχνίδι με τη φωτιά. Η επαναστατική πολιτική όμως, είναι τέτοια, ακριβώς όταν αναλαμβάνει ρίσκα. Ας θυμηθούμε, πόσο κοντά ήταν ο στρατηγός Σαράφης, στο να αναλάβει επικεφαλής του αντάρτικου του αστικού μπλοκ ενάντια στις δυνάμεις του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, μόλις λίγους μήνες πριν αναλάβει την στρατιωτική αρχηγία του ΕΛΑΣ αλλάζοντας στρατόπεδο.

Το ότι πρόκειται για παιχνίδι με τη φωτιά, με πολλούς κινδύνους, θα φανεί αν δούμε τα πράγματα και από την άλλη όψη.

Ευρύτατες δυνάμεις, πέραν του ΚΚΕ, από το ΕΠΑΜ του Δ. Καζάκη, τη ΣΠΙΘΑ (ή και ΕΛΑΔΑ εσχάτως…) του Μ. Θεοδωράκη, έως την ΚΟΕ, με διαφορετικό τρόπο φυσικά η καθεμία, θέτουν με ένταση την ανάγκη μιας αντίθετης ιεράρχησης πολιτικών στόχων και συνθημάτων: ‘’Πατριωτικό μέτωπο ενάντια στην ευρωκατοχή, να σωθεί η χώρα και βλέπουμε’’. Θεωρούν πως οι αναφορές στον αντικαπιταλιστικό αγώνα συνιστούν αχρείαστη ιδεολογική διαίρεση και τροχοπέδη στην ευρύτερη συσπείρωση για δημοκρατία, λαϊκή κυριαρχία και εθνική ανεξαρτησία.

Είναι όμως ακριβώς η καπιταλιστική ανάπτυξη και ακόμη περισσότερο η καπιταλιστική κρίση, που παροξύνουν την τάση προς την αντι-δημοκρατία. Που φέρνουν την επιθετική ρατσιστική αντεργατική ακροδεξιά στο τιμόνι, αλλά και απογειώνουν τον επιθετικό εθνικισμό των ηγεμονικών καπιταλιστικών κρατών και οργανισμών σε βάρος των λαών και των μικρότερων χωρών.

Δεν είναι σωστό επομένως να ανασταλεί ο αντικαπιταλιστικός προσανατολισμός των αγώνων, για να προταχθούν χρονικά και ποιοτικά τα ζητήματα της εθνικής ανεξαρτησίας, της ‘’κατοχής’’ και της ‘’συνταγματικής εκτροπής’’.

Δεν είναι ώρα για ένα ‘’αντιχουντικό ή αντιφασιστικό μέτωπο’’ χωρίς πρόσημο και ‘’ιδεολογικές χροιές’’, με στόχο την επανασύσταση του καπιταλισμού και της εθνικής κυριαρχίας όπως την ξέραμε χθες. Επιστροφή στο παρελθόν, δεν υπάρχει. Η ιστορία είναι αδυσώπητη, δεν κάνει στάσεις, δεν ξαναγράφεται, θέτει τα διλλήματα προχωρώντας…

Είναι ώρα για ένα κοινωνικό και πολιτικό μέτωπο αντικαπιταλιστικού προσανατολισμού, που θα ενισχύεται οργανικά από την απαίτηση για ψωμί, δημοκρατία και απελευθέρωση από τα δεσμά ΕΕ, ΔΝΤ και αγοράς. Που θα ανασυσταίνει τις λαϊκές παραδόσεις και πόθους για εθνική αξιοπρέπεια και λαϊκή κυριαρχία, σε σύγχρονη βάση. Που σημαίνει σε σύνδεση με τον κοινωνικό αγώνα για κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο και της νέο-αποικιακής επιβολής των ιμπεριαλιστικών καπιταλιστικών κρατών σε βάρος των λαών και μικρότερων χωρών.

Άλλωστε, υπάρχει πάντα το σκληρό ερώτημα, ‘’ποιος θα τα κάνει αυτά;’’

Η αστική τάξη της Ελλάδας και οι πολιτικοί της; Ή μια συμμαχία με τμήματα της που έχουν ‘’εθνική συνείδηση’’;

Όχι άλλες τραγικές αυταπάτες…

Γράφει ο Ε. Μπιτσάκης στην ΕΠΟΧΗ (20/11/2011): ‘’Όμως σήμερα στην Ελλάδα δεν υπάρχει ξένος κατακτητής. Σήμερα, η ιστορικά ξεπερασμένη ελληνική αστική τάξη, από «κοινού συμφέροντος» με την EE, έχει συγκροτήσει ένα ιστορικά ανέκδοτο καθεστώς υποτέλειας. Σήμερα, λοιπόν, ο αγώνας είναι βασικά ταξικός. Κύρια πλευρά της αντίθεσης είναι η ταξική. Το στοιχείο του πατριωτισμού είναι παράγωγο και δευτερεύον. Υποτάσσεται και υπηρετεί το ταξικό.’’

Ο ορισμός ωστόσο της πολιτικής αφασίας και του επικίνδυνου αποπροσανατολισμού, βρίσκεται στη στάση του γαλαξία των δυνάμεων που κινούνται γύρω από το ΣΥΡΙΖΑ.

Οι αστειότητες του Α. Τσίπρα για την ‘’προστασία που παρέχει η ΕΕ έναντι του κινδύνου πτώχευσης που αντιπροσωπεύει το ΔΝΤ’’, έχουν φυσικά καταχωνιαστεί. Αποκτούν ένα σχετικό προβάδισμα οι φωνές από τις αριστερές τάσεις του, υπέρ της εξόδου από την Ευρωζώνη (αλλά όχι και από την ΕΕ). Είναι πραγματικά όμως απογοητευτικό να συνειδητοποιεί κανείς τη λαγνεία αυτού του χώρου με το ζήτημα των εκλογών, των συμπράξεων, των συγκολλήσεων, σε ένα αιώνιο φαντασιακό παιχνίδι συμμετοχής στη διαχείριση, που προδίδει μεγάλη απόσταση από τις λαϊκές αγωνίες.

Φαίνεται αντιφατικό και παράξενο, να συνυπάρχουν εν τέλει στην ίδια κοίτη, τόσο διαφορετικές φωνές.

Από τη μια, η Ν. Βαλαβάνη κάνει λόγο για ‘’ένα μέτωπο εκατομμυρίων ανθρώπων… γύρω από μερικά απλά συνθήματα-άμεσους στόχους πάλης; Όπως: Τέρμα στη δικτατορία των Μνημονίων’’.

Από την άλλη, η ηγετική ομάδα του ΣΥΝ, περηφανεύεται πως χτίζει ένα νέο άξονα πολιτικής συμμαχίας με τον Ν. Κοτζιά (βασικό σύμβουλο του Γ. Παπανδρέου στην ακμή του και πρόεδρο του ΠΑΣΟΚικού κέντρου διαμόρφωσης πολιτικής ΙΣΤΑΜΕ), δυσαρεστημένους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, ίσως και με το Μ. Θεοδωράκη. Ένα νέο μίγμα σοσιαλδημοκρατίας είναι σε εκκόλαψη.

Πως γίνεται λοιπόν; Μια χαρά γίνεται, όταν ξεχνιούνται δύο απλά πράγματα που ορίζουν την αριστερά ουσιαστικά και όχι συμβατικά. Η ταξική κοινωνική αναφορά και ο στόχος της αντικαπιταλιστικής ανατροπής.

Στον αντίποδα τους, βρίσκεται η αντιμετώπιση του κόσμου της εργασίας ως ‘’target group’’ (ιδιαίτερη ομάδα στόχος, εκλογική πελατεία) και η λογική της διαχείρισης πάσει θυσία, για εξομάλυνση των ανισοτήτων και την αποφυγή περιπετειών.

Υπερβολές; Δυστυχώς όχι… Ας δούμε, σε μια καλή εκδοχή, πως απαντάει η Ν. Βαλαβάνη στο θέμα της εξόδου από την ευρωζώνη και τη πρόκληση που μας θέτει το αστικό μπλοκ: ‘’Και το νόμισμα; θα μου πείτε. Ας μην το αφήσουμε να γίνει εμπόδιο στην πλατύτερη δυνατή συμπαράταξη εργαζόμενων ανθρώπων.’’. Ε μα πια αυτό το γαμημένο το νόμισμα… και αυτή η αναθεματισμένη η ΕΕ… Θα τα χαλάσουμε για αυτό; Περίπου ένα ‘’τεχνικό ζήτημα’’, που δεν αξίζει το κόπο να χαλάσει την ‘’ευκαιρία της αριστεράς’’.

Μήπως είναι η ώρα η αριστερά να ξεχάσει τις συζητήσεις του σαλονιού, τα βολέματα με τα εργαλεία και τα σχήματα του χθες, τα κρυψίματα και την καταφυγή στο μέλλον;

Μήπως πρέπει να σταματήσει να κινείται ανάμεσα στις πυτζάμες της αφέλειας και τα κοστούμια της σιγουριάς και των ομαλών πολιτικών κοινοβουλευτικών εξελίξεων;

Η σύγκρουση που έχει επιβάλλει το αστικό μπλοκ, σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο, είναι εξαιρετικά βίαιη και καταιγιστική. Δεν αποφεύγεται με ξόρκια, ούτε με γονυκλισίες.

Η αριστερά πρέπει αποδείξει πως μπορεί να μετασχηματιστεί σε επαναστατική δύναμη αλλαγής, περπατώντας εδώ και τώρα, στο δρόμο της αγωνιστικής κοινής δράσης. Συμβάλλοντας με πάθος και περίσκεψη στην οργάνωση των εργαζομένων και του λαού σε ένα μεγάλο κοινωνικό και πολιτικό ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ ρήξης και ανατροπής. Δεν είναι μόνο ζήτημα επιλογής των ηγεσιών της. Το ευρύτατο δυναμικό των αγωνιστών της αντικαπιταλιστικής κομμουνιστικής αριστεράς, ειδικά η εργατική της βάση που βρίσκεται πιο κοντά στο λαϊκό κόσμο, έχει δεσμούς μαζί του και το σεβασμό του, έχει τις δικές του μεγάλες ευθύνες να σπρώξει τα πράγματα μπροστά. Για την ανατροπή και την άλλη ζωή.

Αν το εννοούμε, μπορούμε…

Γιατί Βρυξέλλες, Βερολίνο και Παρίσι λύσσαξαν να μη γίνουν εκλογές; Γιατί θέλουν γραπτές εγγυήσεις από τον Σαμαρά και γιατί περιορίστηκαν στις προφορικές όταν δεν τις έδωσε; Γιατί επιμένουν τόσο πολύ στη γρήγορη ανάληψη νέων δεσμεύσεων από τη Βουλή; Γιατί Τράπεζες και Κομισιόν υπερβαίνουν κάθε εσκαμμένο στις σχέσεις με μέλος της ΕΕ, πότε απευθύνοντας ωμά τελεσίγραφα και πότε επιβάλλοντας κυβέρνηση ή περίπου διορίζοντας Πρωθυπουργό; Εξηγούνται όλα από την οργή για τον Παπανδρέου; Τέτοια ομοβροντία ωμότατων πιέσεων ασκήθηκαν μόνο στην περίπτωση του δημοψηφίσματος για το Σχέδιο Ανάν, όταν παιζόταν η ύπαρξη κυρίαρχου κράτους στην Κύπρο και τα δικά τους δικαιώματα στο νησί. Ακούμε καθημερινά τις φοβερές καταστροφές που θα πάθουμε αν δεν εφαρμοστεί η 26η Οκτωβρίου. Κανείς δεν μας εξηγεί όμως σε τι αποβλέπουν, ή τι φοβούνται, όσοι ασκούν τις τρομερές πιέσεις. Απλώς νευρίασαν ή περιμένουν στ’ αλήθεια να σώσουν την Ελλάδα και την Ευρώπη, με τις αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής που, όπως και οι προηγούμενες, μόνο ειρωνεία προκαλούν στις εφημερίδες τους και τις αγορές; Ακόμη κι ένας σύμβουλος του Σόιμπλε βγήκε την επόμενη μέρα και δήλωσε ότι η συμφωνία δεν θα περπατήσει, θα χρειαστεί πολύ μεγαλύτερο κούρεμα!

Στην αρχή έλεγαν ότι όσα γίνονται στην Ελλάδα ήταν απαραίτητα για να μη χρεωκοπήσουμε. Το τελευταίο δεκαήμερο, το τροπάρι άλλαξε: αν δεν τα κάνουμε, θα μας διώξουν από το ευρώ. Γι’ αυτό κόβονται μισθοί και συντάξεις, απολύονται εργαζόμενοι, περιορίζονται επιδόματα τυφλών και αναπήρων, στενάζουν νοσοκομεία και σχολεία, διαλύεται κράτος, οικονομία, κοινωνία, άμυνα, βουλιάζει και καταστρέφεται μια ολόκληρη χώρα ενώπιόν μας. Το τελικό επιχείρημα που, λέγεται, έπεισε τον Σαμαρά να αλλάξει εν μια νυχτί την πολιτική του, ήταν ότι θα χρεωθεί έξοδο από την Ευρώπη, αν δεν συμφωνήσει στην άμεση ψήφιση από τη Βουλή της δανειακής σύμβασης και την εφαρμογή της 26.10.

Τι θα λέγατε αν μαθαίνατε ότι συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο; ¨Ότι η συμφωνία της 26ης Οκτωβρίου και η νέα δανειακή σύμβαση είναι φτιαγμένες όχι για να λύσουν το ελληνικό πρόβλημα ή να μείνει η Ελλάδα στο ευρώ, αλλά για να φύγει από το ευρώ χωρίς συνέπειες για τη Γερμανία, τη Γαλλία και τις τράπεζές τους;

Ακριβέστερα, για να είναι Βερολίνο, Παρίσι και Τράπεζες έτοιμες για το ενδεχόμενο και εξόδου και παραμονής στο ευρώ της Αθήνας;

Δυστυχώς, αυτό ακριβώς συμβαίνει. ‘Η, για να είμαστε ακριβέστεροι, αυτό που επιτυγχάνεται με την ψήφιση της δανειακής σύμβασης από τη Βουλή και την αναδιάρθρωση είναι ο αφοπλισμός της Ελλάδας από τα σημαντικότερα διαπραγματευτικά χαρτιά της, ώστε, είτε αποφασίσουν να την αφήσουν είτε τη διώξουν τελικά από το ευρώ, αλλά και αν διαλυθεί το ευρώ, να είναι πρώτον αυτοί που θα το αποφασίσουν και, δεύτερο, εμείς που θα υποστούμε τις συνέπειες, μέχρι αδυναμίας επιβίωσης των Ελλήνων και ύπαρξης του κράτους τους !

Σας φαίνεται ίσως εξωφρενικό. Και σε μας φάνηκε, δυστυχώς όμως, όπως θα διαπιστώσετε, αυτό ακριβώς συμβαίνει. Σε αυτή την παγίδα μοιάζει να έπεσε ο Σαμαράς. Δεν είναι το πρώτο εξωφρενικό. “Όπως ίσως θυμούνται οι αναγνώστες μας, ο “Κ.τ.Ε.” ήταν απεκάλυψε πρώτος, το 2010, κάτι εξίσου “εξωφρενικό”, ότι η Goldman Sachs ήταν ταυτόχρονα κύριος σύμβουλος της Ελλάδας και αρχιτέκτων της κερδοσκοπικής επίθεσης εναντίον της. Τώρα, όπως και τότε, είχαμε διαλέξει γιατρό που έβγαζε λεφτά στοιχηματίζοντας στο θάνατό μας, δικηγόρο που “τάπιανε” από τον αντίδικο!

Θα δείξουμε στη συνέχεια τι συνεπάγονται οι αποφάσεις της 26.10 και γιατί εντάσσονται πολύ καλύτερα σε στρατηγική αποβολής, παρά παραμονής στο ευρώ, αλλά και γιατί δεν εξυπηρετούν, το αντίθετο, οποιαδήποτε διάσωση της Ελλάδας, αλλά τα συμφέροντα των πιστωτών με κίνδυνο καταστροφής του ελληνικού λαού και κράτους.

Από το ελληνικό στο αγγλικό δίκαιο
Ο ελληνικός λαός υφίσταται καθημερινή πλύση εγκεφάλου, ακούγοντας ότι η Ελλάδα δεν έχει κανένα τρόπο να αμυνθεί, είναι στο έλεος των δανειστών και πρέπει να κάνει αυτά που της λένε για να “σωθεί”. Αν τη συμπεριφορά της ελληνικής πολιτικής τάξης την είχε διευθυντής επιχείρησης, οι μέτοχοι θα τον είχαν ήδη κλείσει μέσα για απιστία. Στην πραγματικότητα η Ελλάδα παραμένει ακόμα, σοβαρότατος, πολιτικός και οικονομικός “συστημικός” κίνδυνος για ΕΕ και παγκόσμια οικονομία. Και κρατάει στα χέρια της “ατομικό όπλo” στον πόλεμο χρέους, την ρύθμιση του χρέους στο ελληνικό δίκαιο. Ο σκοπός του πολιτικού τραγέλαφου και των πιέσεων που ζήσαμε είναι να πάρουν αυτό το χαρτί ήσυχα-ήσυχα και με τη συγκατάθεσή της από τα χέρια της το ταχύτερο δυνατό, πριν “σκάσει” η Ιταλία, κάτι που μπορεί να συμβεί σε βδομάδες ή μήνες, και προτού ληφθούν οριστικές αποφάσεις για το μέλλον της ΕΕ και τη συμμετοχή της Ελλάδας.

Ιδού τι γράφουν οι Νιού Γιορκ Τάιμς:
“Στο παρελθόν, οι διαπραγματεύσεις χρέους χωρών όπως η Αργεντινή, η Ουρουγουάη και η Ρωσία αφορούσαν χρέος ρυθμιζόμενο από το δίκαιο ΗΠΑ ή Βρετανίας. Αυτό έδινε το πάνω χέρι στη διαπραγμάτευση στους μεγαλύτερους κατόχους ομολόγων, αφού μπορούσαν είτε να πιέσουν για καλύτερη συμφωνία, είτε να πάνε τις κυβερνήσεις σε ξένα δικαστήρια. Στην περίπτωση της Ελλάδας, περισσότερο από το 90% ” υπάγεται στον ελληνικό νόμο”Αυτό δίνει την ευχέρεια στην ελληνική κυβέρνηση, σύμφωνα με νομικούς ειδήμονες, αν το επιλέξει, να τροποποιήσει τις συμβάσεις των ομολόγων και να εξασφαλίσει μια επωφελέστερη συμφωνία αναδιάρθρωσης, παρά τις αντιρρήσεις των ξένων πιστωτών.

“Για παράδειγμα, το ελληνικό κοινοβούλιο μπορεί να υιοθετήσει ένα νόμο που να επιβάλλει συμφωνία αναδιάρθρωσης με υποστήριξη μόνο του 51% των πιστωτών, αντί του 75% που απαιτούν οι περισσότερες διεθνείς συνθήκες. Πιο δραστικά, θα μπορούσε και να αρνηθεί απλά να πληρώσει και να αφήσει τους πιστωτές να ζητήσουν αποζημίωση στα ελληνικά δικαστήρια. Οι ειδικοί για το χρέος υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι αυτό το νομικό καθεστώς δίνει ισχυρό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα στην Αθήνα”

Σε μια εργασία του 2010 για την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους, ο Lee C. Buchheit, βετεράνος δικηγόρος για θέματα χρέους της εταιρείας Cleary Gottlieb Steen & Hamilton, για την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους, υπογραμμίζει χαρακτηριστικά: “Kαμμιά άλλη οφειλέτρια χώρα στη σύγχρονη ιστορία δεν ήταν σε θέση να επηρεάσει σημαντικά το αποτέλεσμα μιας αναδιάρθρωσης του κρατικού χρέους αλλάζοντας κάποιο χαρακτηριστικό του νόμου με τον οποίο ρυθμίζεται η πλειοψηφία των (χρηματοπιστωτικών) εργαλείων”.

Πέραν της προφανούς σημασίας της υπαγωγής του χρέους στο αγγλικό ή ελληνικό δίκαιο, και στα διεθνή ή ελληνικά δικαστήρια, το ζήτημα μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγάλη σημασία σε περίπτωση που η Αθήνα “εκδιωχθεί” ή επιλέξει να φύγει από το ευρώ. Όπως σημειώνει ο “Νέστωρ” των ελλήνων συνταγματολόγων καθηγητής Κασιμάτης, ο διαπρεπής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Κώστας Χρυσόγονος, και ένας πρώην Υπουργός Οικονομίας, που δεν επιθυμεί να αναφερθεί το όνομά του, σε τέτοια περίπτωση η Βουλή είναι αρμόδια να αποφασίσει τις ρυθμίσεις μετατροπής του χρέους σε δραχμές, στην ισοτιμία της ημέρας εισαγωγής του νέου νομίσματος. Το νόμισμα πιθανότατα θα υποτιμηθεί, επιτρέποντας την ήπια αναδιάρθρωση δια του πληθωρισμού του, χωρίς καν διαπραγματεύσεις.

«Η μόνη επιλογή που μένει ανοιχτή, είναι η εγκατάλειψη του ευρώ και η επιστροφή στην λιρέτα και άλλα εθνικά νομίσματα. Φυσικά, έτσι θα προκληθεί υποχρεωτική μετατροπή των χρεών σε ευρώ, σε χρέη σε εθνικό νόμισμα» επισημαίνει εξάλλου στους χθεσινούς Φαϊνάνσιαλ Τάιμς ο Ντανιέλ Ρουμπινί, αναφερόμενος στην Ιταλία.

Για να το κάνουμε λιανά. Υποθέστε ότι σήμερα έχετε συνάψει μια συμφωνία ενοικίασης με 500 ευρώ. Αν υπάρξει νέο νόμισμα, είτε λόγω αποχωρήσεως της Ελλάδας, είτε λόγω διαλύσεως της ευρωζώνης, τότε θα υπάρξει νομοθετική ρύθμιση που θα καθορίζει τη μετατροπή αυτής της σύμβασης σε δραχμές, γιατί δεν θα γίνονται στη χώρα ανταλλαγές με ευρώ. Το ίδιο θα συμβεί και με τα ομόλογα, εφόσον υπάγονται ακόμα στο ελληνικό δίκαιο. Δεν χρειάζεται καν η Αθήνα να φύγει από το ευρώ για να χρησιμοποιήσει τη δυνατότητα αυτή προς επίτευξη συμφωνίας. Η απειλή φτάνει.

Η έξοδος μιας χώρας από το ευρώ δεν έχει προβλεφθεί και θα συναντήσει περίπλοκες νομικές δυσκολίες, ήδη όμως, εδώ και μήνες, εξετάζεται από το Παρίσι και το Βερολίνο, όπως απεκάλυψε πληθώρα δημοσιευμάτων. Εξετάζονται σχέδια δύο ή πολλών ευρώ, πολύ στενότερης ευρωζώνης, η πιθανότητα διάλυσής της. Μιλώντας στον Κ.τ.Ε., ο σύμβουλος της Παριμπά, μέλος του γαλλικού Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων Ντελπλά, προέβλεψε διάλυση, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχουν χρήματα να πληρωθούν οι ιταλικές συντάξεις. Ο Φρανσουά Μοράν, πρώην μέλος της διοίκησης της γαλλικής κεντρικής τράπεζας, μας είπε ότι δεν υπάρχουν χρήματα αντιμετώπισης ιταλικής έκρηξης, που την θεωρεί πιθανή πολύ γρήγορα. Σόιμπλε και Λάμμερς είναι, εδώ και δέκα χρόνια, οπαδοί Ευρώπης πολλών ταχυτήτων. Μιλώντας προ ετών στον Κ.τ.Ε., ο δεύτερος μας είπε ότι βλέπει την Ελλάδα σε βαλκανικό πυλώνα. Αυτά ήταν προβληματισμοί όσο δεν υπήρχε κρίση, τώρα γίνονται σχεδιασμοί. Δεν γνωρίζουμε αν σε έξη, δώδεκα ή σαραντοοκτώ μήνες από σήμερα θα υπάρχει ένα ή δύο ή κανένα ευρώ και ΕΕ.

Πολύ λογικά, Γαλλία και Γερμανία επιδιώκουν να διασφαλίσουν τα συμφέροντα των τραπεζών τους σε κάθε περίπτωση, αλλά και να καταστήσουν δυνατή την αποβολή της Ελλάδας, αν τελικά το επιλέξουν, χωρίς το υπέρογκο κόστος μιας πολύ σημαντικής μείωσης του ελληνικού χρέους. Αντίστροφα, να την κρατήσουν εντός, αν το αποφασίσουν, χωρίς όμως δυνατότητα ουσιαστικής αναδιαπραγμάτευσης του χρέους της και με πρακτικά αποικιακούς όρους. Αυτό ακριβώς τους επιτρέπει η 26.10.

Χρέος και 26η Οκτωβρίου

Μέχρι τώρα, στο αγγλικό δίκαιο υπάγονται (κατά τρόπο νομικά αμφισβητήσιμο) μόνο 45 δις εκταμιευθέντα με το πρώτο πακέτο. Αν ψηφισθεί η επόμενη δανειακή και προχωρήσει η αναδιάρθρωση που προβλέφθηκε στις 26.10, όλο το ελληνικό χρέος θα περάσει κατά πάσα πιθανότητα στο αγγλικό δίκαιο. Η δεύτερη δανειακή τελεί υπό σύνταξη, αλλά αυτή είναι η κατεύθυνση, ενώ ήδη η μη εφαρμοσθείσα συμφωνία της 21.7 προέβλεπε υπαγωγή των νέων ομολόγων, που θα εκδοθούν σε ανταλλαγή των παλαιών, στο αγγλικό δίκαιο.

Δεν είναι όμως μόνο αυτός ο λόγος που λύσσαξαν οι Βρυξέλλες να επικυρωθεί άμεσα η δανειακή! Επείγονται και πιέζουν γιατί διαπίστωσαν ότι η πρώτη δανειακή είναι ανυπόστατη κατά το ελληνικό και το διεθνές δίκαιο και θέλουν να την ενσωματώσουν στη δεύτερη και να δέσουν το γάιδαρό τους, εμάς, προτού τιναχτεί ενδεχομένως όλο το οικοδόμημα στον αέρα. Στην πρώτη δανειακή σύμβαση, υπενθυμίζουμε, έχουν μπει κολοσσιαίας σημασίας όροι, που θίγουν τον πυρήνα της ελληνικής κυριαρχίας, όπως η (πιθανώς αντισυνταγματική) παραίτηση από ασυλία εθνικής κυριαρχίας, υποθηκεύθηκε το σύνολο της ελληνικής δημόσιας περιουσίας και μελλοντικοί πόροι της και της απαγορεύθηκε εμμέσως να συνάψει δάνεια με άλλους!

Πρωτοφανή στην παγκόσμια ιστορία αυτά, αλλά υπάρχει ένα προβληματάκι. Ο Θεός της Ελλάδας μια φορά μας λυπήθηκε. Η πρώτη σύμβαση εισήχθη στη Βουλή, χωρίς να ψηφιστεί. ‘Oταν εισήχθη στο Συμβούλιο Επικρατείας προσφυγή κατά φύλλων μισθοδοσίας με το επιχείρημα ότι απέρρεαν από το Μνημόνιο, το Συμβούλιο την απέρριψε, εκτιμώντας δικαίωμα της κυβέρνησης τη μισθολογική πολιτική. Παρεπιπτόντως οι Σύμβουλοι συνέπεσαν στο ότι η δανειακή σύμβαση είναι νομικά ανυπόστατη, και κατά το διεθνές δίκαιο, μηδέποτε εισαχθείσα στη Βουλή και μη προσκομισθείσα στο Δικαστήριο. Αυτό που γνωρίζουμε εμείς το έμαθαν στο Βερολίνο. Γι’ αυτό λύσσαξαν να ψηφιστεί αμέσως με 180 ψήφους η δεύτερη δανειακή, ενσωματώνοντας και την πρώτη. Με τις συμβάσεις, οι δανείστριες χώρες και πρώτη η Γερμανία γίνονται δυνάμει ιδιοκτήτες όλης της τωρινής και μελλούσης (π.χ. ανακάλυψη υδρογονανθράκων) περιουσίας του ελληνικού δημοσίου, δηλαδή κύριοι της χώρας. Μεταξύ των πόρων που θα δημεύσουν πιθανώς οι δανειστές θα είναι οι ελληνικές τράπεζες, τυχόν κρατικοποποιούμενες.

Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε επί μακρόν, αναφέροντας τέρατα και σημεία που περιέχουν τα κείμενα, όπως την πρόβλεψη εξαίρεσης, με την οποία η ΕΚΤ κερδοσκοπεί επί της Ελλάδος, αποζημιούμενη στην ονομαστική αξία για ομόλογα που αγόρασε κάτω από το μισό στη δευτερογενή αγορά. Δεν έχει γίνει καμιά διαπραγμάτευση. Η “ελληνική κυβέρνηση” ανέθεσε σε δικηγορικά γραφεία του Λονδίνου, ξένες τράπεζες και το διεθνές τραπεζικό λόμπι να βρουν τον καλύτερο τρόπο να μας δέσουν. Tα λεφτά άλλωστε είναι πάρα πολλά…

Κράτος και Χρέος

Οι οπαδοί των συμφωνιών, που επιχειρείται να συναφθούν υπό συνθήκες εκβιασμού, από Βουλή εκλεγείσα σε τελείως διαφορετικές συνθήκες, και θα δεσμεύσουν για πάντα την Ελλάδα, υποστηρίζουν ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα άλλο στην κατάσταση που βρεθήκαμε, πρέπει να εκχωρήσουμε τα πάντα. Είναι προφανές ότι στην κατάσταση που βρίσκεται η Ελλάδα θα έπρεπε όντως να κάνει πολλές παραχωρήσεις, ενδεχομένως και κυριαρχίας που θα της ζητούσαν, να δεχθεί μεγάλες μειώσεις του βιοτικού επιπέδου, προκειμένου όμως να καταλήξει σε σωτήριο συμβιβασμό. Αλλά εδώ πρόκειται για ευθανασία, ευθανασία μάλιστα της Ελλάδας σε ότι αφορά τους πιστωτές, γιατί εμείς θα πεθάνουμε με φρικτό θάνατο.

Οποιοσδήποτε συμβιβασμός θα ήταν δυνατός, αν και μόνο αν, άφηνε τη χώρα σε οδυνηρή πλην βιώσιμη πορεία, ικανή να θρέφει και να περιθάλπει τον πληθυσμό της και να υπερασπίζεται τα σύνορά της. Τίποτα τέτοιο δεν προτείνεται ούτε με το συγκεκριμένο κούρεμα, ούτε με τη συνέχιση των Μνημονίων και μάλιστα μερικούς μήνες πριν τη μεγαλύτερη κρίση της ΕΕ από την ίδρυσή της και μια παγκόσμια οικονομική κρίση πιθανώς χειρότερη από το 1929. Φυσικά, εν ανάγκη μπορεί κανείς να αρνηθεί όλες τις υπογραφές του. Για να μεταβάλλει όμως ένα δεμένο νομικό καθεστώς εκ των υστέρων, θα χρειαστεί να κάνει αυτά που έκαναν οι Αμερικανοί στον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας ή οι Μπολσεβίκοι; Θέλουμε ή μπορούμε κάτι τέτοιο. Δεν είναι καλό και για τους αυτουργούς τέτοιων σχεδίων να σκεφτούν μια στιγμή τι θα συμβεί και στους ίδιους, αν τα κείμενά τους οδηγήσουν στις βιβλικές καταστροφές που εμπεριέχουν ως δυνατότητα;

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Ο Kόσμος του Επενδυτή” Σάββατο 12 – Κυριακή 13 Νοεμβρίου 2011

Η χώρα μας σήμερα βρίσκεται κυριολεκτικά στο επίκεντρο της πρώτης μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης του 21ου αιώνα και πιθανά της τέταρτης παγκόσμιας κρίσης του καπιταλισμού (μετά από αυτές του 1873, 1929 και 1973). Έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αριστερά και ιδιαίτερα για τους κομμουνιστές να κατανοηθεί ορθά η φύση και ο χαρακτήρας αυτής της κρίσης. Και αυτό γιατί ορθά η κομμουνιστική πολιτική (δηλαδή η εφαρμοσμένη ενότητα στρατηγικής και τακτικής) απαιτεί – σε αντίθεση με τις κοντόθωρες και βολονταριστικές αστικές πολιτικές – μία στιβαρή γείωση στην ανάλυση του επιστημονικού σοσιαλισμού. Και αυτό ακριβώς επειδή ο στόχος της κομμουνιστικής πολιτικής δεν είναι απλά κάποια βραχυπρόθεσμη η μεσοπρόθεσμη «λύση» αλλά οι όποιες τέτοιες προτάσεις πρέπει να συνδέονται με την προοπτική του σοσιαλισμού. Όσες φορές η Αριστερά και οι κομμουνιστές φαλκίδευσαν αυτό το κρίσιμο κριτήριο συνήθως το πλήρωσαν ακριβά τόσο αυτοί όσο, και πιο σημαντικό, η υπόθεση την οποία υπηρετούν.

Οι αστικές ερμηνείες για την ελληνική κρίση είναι τόσο απλοϊκές που κανονικά μόνο θυμηδία θα έπρεπε να προκαλούν. Στις πιο πλήρεις (και σπάνιες) εκδοχές τους υποστηρίζουν τα ακόλουθα για την ελληνική κρίση. Πρώτον, ότι δεν συνδέεται με την οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2007-8. Αυτό συμπληρώνεται με τις θέσεις ότι η κρίση του 2007-8 είναι (α) μία χρηματοπιστωτική κρίση και (β) ότι ήδη από το 2009-10 έχει ξεπερασθεί. Δεύτερον, ότι η ελληνική κρίση έχει κυρίως εσωτερικά αίτια που είναι ο σπάταλος δημόσιος τομέας (λόγω υπερβολικών εργατικών διεκδικήσεων) σε συνδυασμό με ένα πελατειακό και διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα (που προβάλλεται περίπου ως για ψηφοθηρικούς λόγους υπηρέτης των εργαζόμενων και των μικρομεσαίων και εχθρός της υγιούς επιχειρηματικής δραστηριότητας [σε υποτιθέμενη διάκριση από τις διαπλεκόμενες επιχειρηματικές «αρπαχτές»]). Συνέπεια των δύο αυτών υποστηρίζεται ότι είναι η φθίνουσα ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Το πρώτο υποτίθεται ότι τεκμηριώνεται με την αύξηση του ονομαστικού μοναδιαίου κόστους εργασίας (δηλαδή του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος) ενώ παραγνωρίζεται ότι το πραγματικό μοναδιαίο κόστος εργασίας είναι φθίνον όπως επίσης ότι το μερίδιο των μισθών στο συνολικό προϊόν. Επίσης εσκεμμένα παραγνωρίζονται (α) η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας και (β) η ληστεία των λαϊκών εισοδημάτων μέσω των υπέρογκων αυξήσεων στα είδη μαζικής κατανάλωσης (που δεν εκφράζεται στο δείκτη του πληθωρισμού). Για το δεύτερο προβάλλονται διάφορες κραυγαλέες περιπτώσεις διαπλοκής και παραγνωρίζεται η συστηματική και καθ’ όλα νόμιμη στήριξη της «υγιούς» επιχειρηματικής δραστηριότητας (με επιδοτήσεις, σκανδαλώδεις μειώσεις φορολογίας και εγνωσμένης συγκάλυψης της φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής). Συνεπεία των προαναφερθέντων δύο παραγόντων η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται από φθίνουσα ανταγωνιστικότητα (εξ ου και τα προβλήματα στο ισοζύγιο πληρωμών). Επιπλέον, το σπάταλο πελατειακό κράτος δημιουργεί δημοσιονομικά ελλείμματα (που υποτίθεται στερούν πόρους από τις «υγιείς» επιχειρηματικές δραστηριότητες) και τα ελλείμματα αυτά χρηματοδοτούνται με εξωτερικό δανεισμό. Έτσι προκύπτουν τα δίδυμα ελλείμματα, δηλαδή το δημοσιονομικό έλλειμμα που οδηγεί σε υπέρμετρο εξωτερικό (δημόσιο) χρέος. Τρίτον, στις σπάνιες περιπτώσεις που η ελληνική κρίση δεν θεωρείται μόνο εσωτερική υπόθεση αλλά αναγνωρίζονται και εξωτερικά αίτια αυτά είναι μόνο ο φθηνός δανεισμός λόγω της (με ψευδή στοιχεία (greekstatistics) και υποτίθεται εν αγνοία των κουτόφραγκων) συμμετοχής στην ΟΝΕ.
Οι αστικές ερμηνείες της ελληνικής κρίσης έχουν σοβαρότατα αναλυτικά και εμπειρικά προβλήματα, που ήδη αρκετά θίχθηκαν. Ιδιαίτερα έχουν κυρίως ένα κοντόφθαλμο προπαγανδιστικό χαρακτήρα. Βέβαια, πίσω από τα δημόσια λεγόμενα, τα αστικά επιτελεία έχουν μία ρεαλιστικότερη εκτίμηση και αυτό φαίνεται από όταν ξαφνικά – περίπου από το πουθενά – ανακαλύπτονται (αλλά χωρίς να κατονομάζονται επακριβώς) τα διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας και όταν, εκτός από το «κυνήγι των δημόσιων υπαλλήλων», γενικεύεται η επίθεση και στον εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα.
Για την Αριστερά και τους κομμουνιστές είναι σημαντικό να ξεπεράσουν τις μυωπικές αστικές αντιλήψεις και να χρησιμοποιήσουν το οπλοστάσιο της Μαρξιστικής Πολιτικής Οικονομίας για να κατανοήσουν την οικονομική συγκυρία και να χαράξουν την αντίστοιχη πολιτική. Σε αυτό δεν βοηθούν καθόλου οι εξαιρετικά διαδεδομένες αντιλήψεις περί «χρηματιστικοποίησης» γιατί (α) ουσιαστικά αντιγράφουν τις αστικές ερμηνείες για την κρίση του 2007-8, (β) δεν μπορούν να κατανοήσουν ρεαλιστικά τα αίτια της ελληνικής κρίσης, (γ) θεωρούν εσφαλμένα ότι ζούμε σε ένα νέο καπιταλισμό όπου η εκμετάλλευση της μισθωτής εργασίας (μέσω της εξαγωγής υπεραξίας) παίζει δεύτερο ρόλο σε σχέση με την τοκογλυφική εκμετάλλευση τόσο αυτής όσο και του παραγωγικού κεφαλαίου από το χρηματικό κεφάλαιο και (δ) υποτιμούν το ρόλο του ιμπεριαλισμού (ή τον κατανοούν απλά σαν χρηματοπιστωτική εκμετάλλευση). Οι θεωρίες της «χρηματιστικοποίησης», δανειζόμενες από μετα-κεϋνσιανές κυρίως νομισματικές θεωρίες, οδηγούν εν τέλει σε ρεφορμιστικά συμπεράσματα και στην υπαγωγή στις αστικές στρατηγικές (βλέπε Μαυρουδέας(2009)). Ιδιαίτερα, πολύ εύκολα καταλήγουν σε ρητές είτε άρρητες συμπλεύσεις με το παραγωγικό κεφάλαιο ενάντια στους τραπεζικούς γύπες (αγνοώντας το πολύ πιο πολύπλοκο σκηνικό του σύγχρονου καπιταλισμού).
Μία βασική διαχωριστική γραμμή μεταξύ της Μαρξιστικής ανάλυσης και των αστικών (αλλά και των επηρεαζόμενων από αυτές) προσεγγίσεων είναι κατά πόσο η ελληνική κρίση θεωρείται κρίση χρέους ή καπιταλιστική κρίση. Στο βαθμό που θεωρείται το δεύτερο – όπως πράγματι είναι – τότε αυτή συνδέεται με την παγκόσμια οικονομική κρίση. Μάλιστα εάν η τελευταία είναι τόσο βαθειά – παρά τους αστικούς στρουθοκαμηλισμούς περί τέλους της – όπως οι νέοι φόβοι για «διπλή βουτιά» και τα τελευταία στοιχεία δείχνουν, τότε αυτή δεν μπορεί να είναι μία απλή χρηματοπιστωτική κρίση αλλά είναι μία κανονική κρίση α-λα-Μαρξ. Δηλαδή μία κρίση που δεν ξεκινά από την σφαίρα της κυκλοφορίας αλλά από τον βασικό πυρήνα του καπιταλιστικού συστήματος, την σφαίρα της παραγωγής (βλέπε Μαυρουδέας (2007, 2009). Πιο συγκεκριμένα, η σημερινή παγκόσμια καπιταλιστική κρίση είναι μία κρίση α-λα-Μαρξ, δηλαδή μία κρίση υπερσυσσώρευσης του κεφαλαίου που προκλήθηκε από την πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους λόγω ανόδου της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου (δηλαδή της εκτόπισης εργαζομένων από μηχανές).
Ειδικότερα, η σημερινή παγκόσμια καπιταλιστική κρίση είναι συνέχεια της δομικής κρίσης του 1973 και ουσιαστικά θέτει επί τάπητος το ζήτημα της εξάντλησης της προηγούμενης «αρχιτεκτονικής» του συστήματος (του προηγούμενου σταδίου) αλλά και την μέχρι τώρα αδυναμία του συστήματος να κατασκευάσει ένα αποτελεσματικό και βιώσιμο νέο στάδιο. Πράγματι, παρά τα τουλάχιστον τρία κύματα καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων, το καπιταλιστικό σύστημα δεν κατάφερε να ξεπεράσει τα δομικά προβλήματα της κρίσης του 1973. Οι ανακάμψεις υπήρξαν σχετικά αναιμικές (που σε καμία περίπτωση δεν έφθασαν τα δεδομένα της μεταπολεμικής «χρυσής εποχής» του προηγούμενου σταδίου) και το πρόβλημα της περιορισμένης κερδοφορίας και της αδυνατούσας να εξαλειφθεί ομαλά υπερσυσσώρευσης συνεχίζει να το ταλανίζει. Η φυγή προς τα μπροστά, έτσι όπως εκφράσθηκε με την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη του πλασματικού κεφαλαίου και του χρηματοπιστωτικού συστήματος (την λεγόμενη «χρηματιστικοποίηση», κάτι εξαιρετικά συνηθισμένο σε όλες σχεδόν τις οικονομικές κρίσεις και καθόλου πρωτόγνωρο),έδωσε μία σημαντική χρονική παράταση αλλά ταυτόχρονα όξυνε ακόμη περισσότερο τις κρισιακές τάσεις. Αυτές εκδηλώθηκαν με την κρίση του 2007-8 (που, όπως δείχνει η Μαρξιστική ανάλυση και αντίθετα με τους αστικούς κοντόθωρους εμπειρισμούς) είχε ήδη αρχίσει να κυοφορείται προηγουμένως. Παρά την εσπευσμένη αποκήρυξη του νεοφιλελευθερισμού και τον άνευ αρχών εναγκαλισμό του κρατικού παρεμβατισμού,η κρατική στήριξη της καπιταλιστικής κερδοφορίας (μέσω της νομισματικής και της δημοσιονομικής πολιτικής αλλά και των νομισματικών και εμπορικών πολέμων) ο πυρήνας της κρίσης δεν εξουδετερώθηκε. Αυτό που έγινε ήταν μία σύντομη ψευδαίσθηση ξεπεράσματος της κρίσης (επενδεδυμένη με συνήθεις αστικούς στρουθοκαμηλισμούς) αλλά με κόστος την εκτίναξη των δημοσιονομικών ελλειμμάτων λόγω της σκανδαλώδους στήριξης της καπιταλιστικής συσσώρευσης.
Όλα τα προηγούμενα οδήγησαν σε μία έκρηξη των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών καθώς κάθε διεθνής πόλος του συστήματος προσπαθεί να περάσει τα δικά του προβλήματα σε άλλους. Στην περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης η προσπάθεια των ηγεμονικών δυτικοευρωπαϊκών κεφαλαίων της (α) να κερδίσουν πόντους έναντι των ΗΠΑ αλλά και της Κίνας και (β) να φορτώσουν τα βάρη της κρίσης στις περιφερειακές οικονομίες της (Ελλάδα, Πορτογαλία κλπ.) οδήγησε σε μία διπλή αποτυχία. Η ΕΕ προσπάθησε να εκμεταλλευθεί την χαλαρή νομισματική και δημοσιονομική πολιτική των ΗΠΑ και την χαλαρή δημοσιονομική πολιτική της Κίνας για να κερδίσει αγορές και να ενισχύσει το ευρώ σαν στρατηγικό αντίπαλο του δολαρίου (βέβαια οι ίδιες οι ΗΠΑ υποτιμούν το δολάριο για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα στο εμπορικό ισοζύγιο τους αλλά δεν σκοπεύουν να επιτρέψουν την στρατηγική υποβάθμιση του). Έτσι ακολούθησε μία πολύ πιο σφικτή δημοσιονομική και νομισματική πολιτική. Η συνέπεια ήταν να μπει στο στόχαστρο των ανταγωνιστών της και έτσι (των αμερικανικών οίκων αξιολόγησης βοηθούντων) τα ευρωπαϊκά ελλείμματα να έρθουν στο επίκεντρο (αντί για τα αμερικάνικα που είναι εξίσου αν όχι σημαντικότερα). Καθώς μάλιστα οι ηγεμονικές δυνάμεις της ΕΕ έβαλαν στη μέγγενη τους «φτωχούς συγγενείς» τους της περιφέρειας της αυτό που ξεκίνησε σαν ένα ελεγχόμενο παιχνίδι ξεζουμίσματος των τελευταίων εξελίχθηκε σε μία ανεξέλεγκτη σύγκρουση όπου η ίδια η βιωσιμότητα του ευρώ και της ΕΕ μπήκαν στο τραπέζι. Αυτό γιατί οι ανταγωνιστικοί στην ΕΕ ιμπεριαλιστικοί πόλοι παρενέβησαν στο εσωτερικό ευρωπαϊκό παιχνίδι με τις δικές τους στοχεύσεις και σκοπιμότητες. Έτσι αντί για ένα ομαλό ξεζούμισμα των τριών από τα «γουρούνια (PIGS) προέκυψε μία κατάσταση όπου μπαίνει σε κίνδυνο όχι μόνο η Ισπανία αλλά και η Ιταλία και η Γαλλία. Και φυσικά όταν το παιχνίδι χοντραίνει τόσο πολύ τότε γίνονται και ανεξέλεγκτοι οι ενδο-ΕΕ ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί. Με άλλα λόγια, η ΕΕ φαίνεται να πήγε για μαλλί και να βγαίνει κουρεμένη.
Για να επιστρέψουμε στο ελληνικό πρόβλημα, αυτό έχει μία διπλή διάσταση (βλέπε Μαυρουδέας (2010α, 2011α). Είναι έκφραση αφενός της εσωτερικής κρίσης υπερσυσσώρευσης του ελληνικού κεφαλαίου αλλά και αφετέρου της στρατηγικής αποτυχίας της σύγχρονης «Μεγάλης Ιδέας» της ελληνικής αστικής τάξης (δηλαδή της αναβάθμισης της στο διεθνή καταμερισμό εργασίας μέσω της ένταξης της στην ευρωπαϊκή ιμπεριαλιστική ολοκλήρωση). Για το πρώτο τα στοιχεία είναι εύγλωττα καθώς ο ελληνικός καπιταλισμός – με κάποιες χρονικές υστερήσεις και ιδιομορφίες ακολούθησε την γενική διαδρομή του καπιταλιστικού συστήματος μετά την κρίση του 1973. Η κρίση κερδοφορίας και υπερσυσσώρευσης τον ταλανίζει μέχρι σήμερα και εκδηλώθηκε περίπου ταυτόχρονα με την διεθνή κρίση (παρά τις αρχικές στρουθοκαμηλικές διαψεύσεις από κυβερνητικά και πανεπιστημιακά χείλη). Όμως αυτά τα εσωτερικά αίτια παροξύνονται από την συμμετοχή στην ΕΕ. Αυτή η σύγχρονη «Μεγάλη Ιδέα» βοήθησε το ελληνικό κεφάλαιο να ξεπεράσει τον επικίνδυνο μεταπολιτευτικό ριζοσπαστισμό, στη συνέχεια να προωθήσει τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις και τέλος να εκμεταλλευθεί ιμπεριαλιστικά άλλες χώρες (με πρώτο το Βαλκανικό Ελντοράντο του ελληνικού κεφαλαίου). Ταυτόχρονα όμως το άνοιγμα της οικονομίας και ο ανταγωνισμός με τα πιο αναπτυγμένα δυτικοευρωπαϊκά κεφάλαια υποβάθμισε τα ελληνικά σε «φτωχούς συγγενείς» ενώ η εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης οδήγησε στην εκχώρηση κρίσιμων πολιτικών και οικονομικών εξουσιών στα κέντρα της ΕΕ, που υπηρετούν τον σκληρό δυτικοευρωπαϊκό πυρήνα της, στερούν βαθμούς ελευθερίας του ελληνικού κεφαλαίου και υπάγουν τα συμφέροντα του σε αυτά των πρώτων. Ιδιαίτερα, μετά την ΟΝΕ ο εσωτερικάνεο-μερκαντιλιστικός χαρακτήρας της ΕΕ εκφράσθηκε καθαρότερα με την περαιτέρω ενίσχυση της πολιτικο-οικονομικής ηγεμονίας του δυτικοευρωπαϊκού μητροπολιτικού κέντρου έναντι των περιφερειακών χωρών.
Το ξέσπασμα της κρίσης επέτεινε όλα τα προαναφερθέντα προβλήματα καθώς οι ηγεμονικές δυτικοευρωπαϊκές χώρες επεδίωξαν και φόρτωσαν μεγάλο μέρος των προβλημάτων τους και των προβλημάτων της ευρωπαϊκής ιμπεριαλιστικής λυκοσυμμαχίας στους πιο αδύνατους «εταίρους» τους (βλέπε Μαυρουδέας (2010β)). Έτσι επιβλήθηκαν προγράμματα δραστικής αναδιάρθρωσης τους – μέσω των Μνημονίων ΕΕ-ΔΝΤ – που στόχευαν σε (α) να παίρνουν λιγότερο μερίδιο από ιμπεριαλιστικά κέρδη, (β) απόκτηση περιουσιακών στοιχείων σε αυτές έναντι πινακίου φακής, (γ) δραματική μείωση των μισθών έτσι ώστε να αποτελέσουν πεδία κερδοφόρων καπιταλιστικών δραστηριοτήτων (τόσο για εγχώρια άλλα κυρίως για δυτικοευρωπαϊκά κεφάλαια), (δ) ξεζούμισμα τους μέσω τοκογλυφικού δανεισμού και (ε) στην ελαχιστοποίηση του κόστους διατήρησης τους σαν εξαρτημάτων της ΕΕ (ιδιαίτερα στην ελαχιστοποίηση του κόστους διαχείρισης των ελλειμμάτων στα οποία είχαν οδηγηθεί και σαν αποτέλεσμα της συμμετοχής τους στην ΕΕ). Η κατακλείδα των προγραμμάτων αυτών είναι η υποβάθμιση τους στην ιμπεριαλιστική πυραμίδα και η τελική μετατροπή τους ουσιαστικά σε οικονομικά και πολιτικά προτεκτοράτα.
Η ελληνική αστική τάξη συναίνεσε σ’ αυτά τα προγράμματα αφενός γιατί η μείωση του εργατικού κόστους ωφελεί και την δική της κερδοφορία και αφετέρου γιατί είναι τόσο βαθειά ενσωματωμένη στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση που αδυνατεί να αντιταχθεί στους ευρωπαίους ηγεμόνες. Έτσι όμως βαδίζει ήδη προς την στρατηγική υποβάθμιση του ελληνικού καπιταλισμού σε χώρα υπό κηδεμονία και την εξαγορά των επιχειρήσεων και των πλουτοπαραγωγικών πόρων του από ξένα κεφάλαια έναντι πενιχρού αντιτίμου.
Το ζήτημα για την Αριστερά και ιδιαίτερα για την κομμουνιστική Αριστερά είναι με ποια γραμμή θα πρέπει να παλέψει ενάντια στις πολιτικές του συστήματος με στόχο την σοσιαλιστική προοπτική (βλέπε Μαυρουδέας (2011β)). Το ένα λάθος είναι να απεγκλωβισθεί σε άμεσες διεκδικήσεις χωρίς να συνδέονται με την σοσιαλιστική προοπτική και έτσι εύκολα να υπαχθεί σε ενδοαστικές αντιθέσεις και σχεδιασμούς. Τέτοιου τύπου λάθος είναι η προβολή της στάσης πληρωμών (ιδιαίτερα με την υποχώρηση σε επιτροπές λογιστικού ελέγχου) που περιορίζεται να κατανοεί την κρίση σαν κρίση χρέους και αδυνατεί να την συνδέσει με τη σοσιαλιστική μετάβαση. Ένα άλλο λάθος είναι η θρησκευτικού τύπου επίκληση του σοσιαλισμού χωρίς στην πράξη να συγκροτείται η λεπτή κόκκινη κλωστή της ενότητας στρατηγικής και τακτικής. Στην περίπτωση αυτή ισχύει η ρήση του Μαρξ για την αγγλικανική εκκλησία ότι δεν την ενοχλεί η αμφισβήτηση του 99% των άρθρων πίστης της αλλά η αυτή του 1% της περιουσίας της. Πράγματι μία τέτοια φωνακλάδικη Αριστερά είναι επιεικώς ακίνδυνη για το σύστημα.
Το πρώτο ζήτημα που πρέπει να ξεκαθαρισθεί είναι ότι η σημερινή κρίση καταδεικνύει τα ιστορικά όρια του καπιταλιστικού συστήματος. Η απάντηση της Αριστεράς (ιδιαίτερα της κομμουνιστικής) σ’ αυτό δεν μπορεί να είναι η προσφυγή σε συμμαχίες με χειμαζόμενα τμήματα του συστήματος για μια δήθεν φιλάνθρωπη μεταρρύθμιση του συστήματος (με καρύκευμα λίγο φραστικό αντικαπιταλισμό). Οι αντινεοφιλελεύθερες συμμαχίες που στοιχίζονται πίσω από νεο-κεϋνσιανές προτάσεις (δεξιότατες ακόμη και για τα μέτρα του ίδιου του Κέυνς) και επικλήσεις μίας ουτοπικής φιλολαϊκής ΕΕ είναι είτε βαθύτατα υποκριτικές είτε εθελοτυφλούν.Η πρόταση της Αριστεράς πρέπει να ξεκινά από την αναγκαιότητα του σοσιαλισμού.
Όμως η σοσιαλιστική μετάβαση δεν είναι μία στιγμιαία πράξη, μία ηρωική έφοδος αλλά είναι μία διαδικασία με προϋποθέσεις, βήματα και καμπές. Αυτό επιτάσσει την συγκρότηση ενόςμεταβατικού προγράμματοςγια την πραγματοποίηση της, που θα αποτελεί την ενότητα στρατηγικής και τακτικής με βάση τις συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες, όπως υποδειγματικά έχει δείξει ο Λένιν. Και φυσικά δεν συνιστά κανένα ενδιάμεσο ιστορικό στάδιο, όπως διάφορες παιδαριώδεις κριτικές υποστηρίζουν.Ο βασικός κόμβος ενός τέτοιου μεταβατικού προγράμματος είναι η αποδέσμευση από την ΕΕ ακριβώς γιατί συμπυκνώνει στη σημερινή συγκυρία το σύνολο των αντιθέσεων και διαχωρίζει την αστική από την προλεταριακή στρατηγική. Η ελληνική αστική τάξη, παρόλα τα εξόφθαλμα πλέον αδιέξοδα της, είναι δεσμευμένη στην ΕΕ και, παρά και τις δικές της ζημιές, δεν τολμά να αντιπαρατεθεί στους ηγεμόνες της ΕΕ θεωρώντας ότι το κόστος θα είναι ακόμη μεγαλύτερο. Όσο και εάν μερίδες της διαμαρτύρονται και απαιτούν ακόμη και μία σκληρότερη διαπραγμάτευση, η αποδέσμευση από την ΕΕ αποτελεί την κόκκινη γραμμή που όποιος την διαβεί (πραγματικά και όχι φραστικά και για διαπραγματευτικούς λόγους) είναι αντίπαλος. Μπορεί κάποια στιγμή, αλλά όχι σήμερα, είτε η ελληνική αστική τάξη είτε οι ηγεμονικοί δυτικοευρωπαϊκοί ιμπεριαλισμοί – αντιπαραθετικά ή συναινετικά – να προχωρήσουν σε κάτι τέτοιο. Και φυσικά το κόστος θα το πληρώσουν πάλι οι εργαζόμενοι. Όμως, σήμερα κάτι τέτοιο απαγορεύεται. Εάν, μετά από αδιέξοδα και καταστροφές, η αστική τάξη καταλήξει σ’ αυτήν – αλλά με άλλο μίγμα πολιτικής και επιμερισμού του κόστους – θα είναι από θέσεις πολιτικής και ταξικής αδυναμίας και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό.
Η Αριστερά οφείλει, σήμερα που είναι «απαγορευμένη», να διατυπώσει την πρόταση της με πληρότητα και σαφήνεια. Η αποδέσμευση από την ΕΕ είναι προϋπόθεση για την εκκίνηση της διαδικασίας σοσιαλιστικής μετάβασης καθώς στα πλαίσια της ΕΕ όχι σοσιαλισμός αλλά ούτε η πιο απλή απάλυνση των λαϊκών δεινών δεν γίνεται. Η απλή έξοδος από την ΟΝΕ, αλλά όχι από την ΕΕ, είναι ανεπαρκής και ατελέσφορη. Πρώτον, η ΕΕ δεν θα το επιτρέψει στην παρούσα συγκυρία για ευνόητους λόγους. Όμως και από την σοσιαλιστική σκοπιά αυτό δεν είναι σημαντικό καθώς θα συντηρήσει ψευδαισθήσεις. Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι για μία σχετικά μικρή ανοικτή οικονομία σαν την Ελλάδα η ανάκτηση της συναλλαγματικής και εν μέρει της νομισματικής πολιτικής ενώ συνεχίζει να δεσμεύεται από την κοινή αγορά δεν λύνει κανένα ουσιαστικό πρόβλημα. Από την άλλη, η προβολή ως κόμβου ενός μεταβατικού προγράμματος της στάσης πληρωμών είναι ακόμη πιο αδιέξοδη γιατί το πρόβλημα του χρέους είναι παράγωγο της οικονομικής κρίσης και όχι η αιτία.
Ηθέση για την αποδέσμευση πρέπει να συμπληρώνεται από:
(1) Την άρνηση του εξωτερικού χρέους που θα απαλλάξει την χώρα από το εξωτερικό χρέος.
(2) Την επιβολή ελέγχων στην κίνηση των κεφαλαίων έτσι ώστε να αποφευχθεί η φυγή στο εξωτερικό.
(3) Την κρατικοποίηση του τραπεζικού συστήματος (που ούτως ή άλλως στηρίζεται σκανδαλωδώς από το δημόσιο) έτσι ώστε να αποφευχθεί η κατάρρευση του και να χρησιμοποιηθεί για την χρηματοδότηση της οικονομίας.
(4) Την δημιουργία ενός πραγματικού συστήματος προοδευτικής φορολογίας έτσι ώστε να υποστηριχθεί το λαϊκό εισόδημα με ταυτόχρονα κυνήγι της φοροδιαφυγής και ιδιαίτερα αυτής του μεγάλου κεφαλαίου που καμία κυβέρνηση δεν αγγίζει για να εξευρεθούν πόροι για την οικονομίας.
(5) Την ελεγχόμενη διολίσθηση της ισοτιμίας του νομίσματος, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η διεθνής ανταγωνιστικότητα σε συνδυασμό με ένα σύστημα ελέγχου των τιμών έτσι ώστε να μην υπάρξουν αδικαιολόγητες πληθωριστικές αυξήσεις ιδιαίτερα στα είδη μαζικής κατανάλωσης. Η πολιτική αυτή θα διευκολύνει επίσης την βιομηχανική και παραγωγική αναγέννηση της οικονομίας.
Το πιο κρίσιμο όμως στοιχείο της πρότασης και το επιστέγασμα ενός τέτοιου προγράμματος είναι η σχεδιασμένη παραγωγική αναδιάρθρωση της οικονομίας σε σοσιαλιστική βάση (δηλαδή με την κοινωνική ιδιοκτησία και έλεγχο τουλάχιστον των βασικών οικονομικών κλάδων). Όλα τα προηγούμενα μέτρα είναι κυρίως «αμυντικού» χαρακτήρα που διευκολύνουν αλλά δεν επιλύουν από μόνα τους τον πυρήνα του προβλήματος, την οικονομική κρίση. Για να ξαναπάρει μπροστά η ελληνική οικονομία, να ξεπερασθεί η αποβιομηχάνιση και η διάλυση της παραγωγικής δομής και για να αξιοποιηθούν οι πλουτοπαραγωγικοί πόροι προς όφελος του λαού χρειάζεται ένα συγκροτημένο σχέδιο στόχων και πολιτικών. Καμία ιδιωτική πρωτοβουλία δεν θα επωμισθεί το κόστος και τον κίνδυνο μιας τέτοιας αναδιάρθρωσης, ιδιαίτερα μέσα σε συνθήκες οξυμένης ταξικής σύγκρουσης. Μόνο ένα ρεαλιστικό σχέδιο σοσιαλιστικής οικονομικής οικοδόμησης μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Μαυρουδέας Στ. (2007), «Χρηματοπιστωτική κρίση ή συνολική οικονομική κρίση;», εφημερίδα ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ 7-10-2007.

Μαυρουδέας Στ. (2009), «Η κρίση, τα αίτια της και η ελληνική οικονομία» σε κείμενα ημερίδας της ΚΕ του ΚΚΕ, Σύγχρονη Εποχή.

Μαυρουδέας Στ. (2010α), «Ανάπτυξη και κρίσεις: Η ταραγμένη διαδρομή του ελληνικού καπιταλισμού» σε Τόπος, «Ο χάρτης της κρίσης: Το τέλος της αυταπάτης», Αθήνα: Τόπος.

Μαυρουδέας Στ. (2010β), «Η ελληνική κρίση, η ΕΕ και οι ενδο-ιμπεριαλιστικές αντιθέσεις», Ουτοπία νο.92.

Μαυρουδέας Στ. (2011α), «Η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση: καπιταλιστική κρίση και ενδο-ιμπεριαλιστικές αντιθέσεις» σε Ελληνική Εταιρεία Πολιτικής Οικονομίας (ΕΕΠΟ), «Οικονομική κρίση και Ελλάδα», Αθήνα: Gutenberg.

Μαυρουδέας Στ. (2011β), «Αποδέσμευση από την ΕΕ: κρίσιμη προϋπόθεση για το άνοιγμα μιας διαδικασίας σοσιαλιστικής μετάβασης στη χώρα μας», Ουτοπία (υπό έκδοση).

*Eισήγηση στην ημερίδα επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής προετοιμασίας ενάντια στο Ευρώ και την ΕΕ που οργάνωσε η «Πρωτοβουλία κατά του Ευρώ και της ΕΕ» το Σάββατο 8 Οκτωβρίου 2011, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Τι θα συνέβαινε αν γινόταν το δημοψήφισμα για το ευρώ;

Για λίγες ώρες, ύστερα από την αναγγελία του δημοψηφίσματος για το ευρώ από τις Κάννες, η ελληνική Αριστερά έζησε τη δική της «έξαψη». Οι οπαδοί τού «Έξω από το ευρώ» καταλήφθηκαν από ιερή συγκίνηση: ήρθε η ώρα μας, ο Παπανδρέου μας έφερε την έξοδο από το ευρώ στο πιάτο! Αντίστοιχα, στο στρατόπεδο του «αριστερού ευρωπαϊσμού» (και δεν εννοούμε τον Κουβέλη -αυτός είναι καθεστωτικός ευρωπαϊσμός- αλλά κομμάτια του ΣΥΝ) επικράτησε πανικός: μήπως να απέχουμε; πώς θα διαπράξουμε την ιεροσυλία να ψηφίσουμε «Όχι» σε δημοψήφισμα για το ευρώ; Ωστόσο, η αστική τάξη δεν ρίσκαρε τελικά τη «φυγή προς τα μπρος» με το δημοψήφισμα, επέλεξε έναν άλλο δρόμο για το βοναπαρτισμό, κι έτσι οι πανηγυρίζοντες του «Έξω από το ευρώ» χάνουν τον παράδεισό τους ενώ οι πανικοβλημένοι αριστεροί ευρωπαϊστές ξαναποκτούν τον έλεγχο της αναπνοής τους…

Ευτυχώς, ίσως, τελικά, γιατί με τέτοια Αριστερά καμία ευκαιρία δεν είναι πραγματική ευκαιρία – τουλάχιστον όχι ακόμα!

Αριστερός ευρωπαϊσμός και «Έξω από το ευρώ»

Και στις δύο πτέρυγες (όσον αφορά τη θέση τους για το ευρώ) της Αριστεράς απουσιάζει πλήρως το μαρξιστικό υπόβαθρο στην προβληματική τους. Ο Μαρξ ονόμασε το βασικό του έργο, το «Κεφάλαιο», «κριτική της πολιτικής οικονομίας». Μας δίδαξε ότι δεν υπάρχει «αριστερή πολιτική οικονομία», ότι η πολιτική οικονομία δεν είναι επιστήμη, ότι το κεφάλαιο δεν είναι οικονομικό μέγεθος αλλά κοινωνική σχέση. Αυτό σημαίνει (προκειμένου για τη συζήτηση σχετικά με το πρόγραμμα και τα αιτήματα που διατυπώνει η Αριστερά σε συνθήκες δομικής κρίσης του καπιταλισμού) ότι η κοινωνία δεν είναι ένα ουδέτερο έδαφος πάνω στο οποίο εφαρμόζονται οικονομικά μοντέλα, τα οποία τάχα έχουν την ικανότητα από την ίδια τη δομή τους να προκαλούν προκαθορισμένα οικονομικά αποτελέσματα. Αυτός δεν είναι μαρξιστικός, αλλά αστικός τρόπος σκέψης! Κι όμως, οι μεν ευρωπαϊστές μέσα στην Αριστερά φαντάζονται ένα κεϊνσιανό μοντέλο «παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας» εντός του ευρώ με πυρήνα του οικονομικά μέτρα αύξησης της ζήτησης, οι δε οπαδοί τού «Έξω από το ευρώ» φαντάζονται ένα κεϊνσιανό μοντέλο «παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας» με πυρήνα του τις θαυματουργές ιδιότητες του εθνικού νομίσματος. Οι πρώτοι λένε περίπου το εξής: Λόγω δογματικής εμμονής, οι κυρίαρχοι κύκλοι (το να λέμε για τάξεις είναι… πρωτογονισμός και εξάλλου μπορεί να τρομάξει τους μικροαστούς ψηφοφόρους…) επιμένουν σε ένα μοντέλο διαχείρισης της κρίσης που αντί να δίνει λύση, την επιδεινώνει. Γι’ αυτό χρειάζεται επειγόντως στροφή στον κεϊνσιανισμό: αντί για πολιτικές λιτότητας που καταβαραθρώνουν τη ζήτηση, βαθαίνουν τη λιτότητα και αυξάνουν το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ, χρειάζονται πολιτικές στήριξης των εισοδημάτων, των δημόσιων επενδύσεων, τελικά της λαϊκής και δημόσιας κατανάλωσης, δηλαδή της συνολικής ζήτησης. Ώστε να αυξηθεί το ΑΕΠ, να αυξηθούν τα δημόσια έσοδα, να μειωθεί ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ. «Να το κάνουμε όπως ο Ρούζβελτ κι όχι όπως ο Χούβερ!» λένε τελικά αυτοί οι σοσιαλδημοκράτες της Αριστεράς. Και τότε, σε τι θα διαφέρουμε από τον… Ρούζβελτ ώστε να αξίζουμε τον τίτλο Αριστερά; Προστίθεται λοιπόν στην κεντρική ιδέα της αύξησης της ζήτησης επικουρικά μια επιπλέον ατζέντα: να φορολογήσουμε βαριά το κεφάλαιο (κι ωστόσο όχι τόσο βαριά όσο ο Ρούζβελτ…), να μειώσουμε τους εξοπλισμούς (μακάρι να το λένε το ίδιο εύκολα και όταν πλησιάσει ο πόλεμος), να εθνικοποιήσουμε τις τράπεζες (ωστόσο χρειάστηκε να περάσει πάνω από ένας χρόνος μνημονίου για να ξεκολλήσει ο ΣΥΝ από τη θέση για δημιουργία «δημόσιου πυλώνα» στις τράπεζες και να μιλήσει για κοινωνικοποίηση, αλλά ακόμη δεν δέχεται το «χωρίς αποζημίωση των μεγαλομετόχων»), να διαγράψουμε μεγάλο τμήμα του χρέους (αφού ξεκίνησαν από την επαναδιαπραγμάτευση, για να φτάσουν, σε μια παράλληλη κίνηση με τις πολιτικές των «από πάνω», στο «κούρεμα» της Αριστεράς). Είναι αλήθεια ότι το μόνο απ’ όλα αυτά που δεν έκανε ο Ρούσβελτ είναι να διαγράψει χρέος – αλλά τότε αυτή η πτυχή της κρίσης απλώς δεν υπήρχε για τις ΗΠΑ…

Μήπως όμως όλα αυτά ο αριστερός ευρωπαϊσμός τα εντάσσει σε ένα σοσιαλιστικό σχέδιο; Όχι, γιατί δεν υπάρχουν οι συσχετισμοί γι’ αυτό! Πού τα εντάσσει επομένως; Μα σε ένα διαφορετικό σχέδιο ανασυγκρότησης του κοινωνικού κράτους, ανάπτυξης, «παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας». Η πιο αριστερή πτέρυγα του αριστερού ευρωπαϊσμού προσθέτει και την ασαφή έννοια της «οικονομίας των αναγκών»: να πούμε κάτι που να μη συμβιβάζεται με τον καπιταλισμό και να υπαινίσσεται το σοσιαλισμό αλλά χωρίς να πούμε την «απαγορευμένη» λέξη. Το ζήτημα ωστόσο δεν είναι να βρεθεί το σθένος (που, πάλι, για την υπαρκτή Αριστερά δεν θα είναι και μικρό πράγμα) να εκστομιστεί η λέξη σοσιαλισμός ούτε να εντάξουμε τα επιμέρους αιτήματα θεωρητικά στο στόχο του σοσιαλισμού. Το ζήτημα είναι τα αιτήματα της Αριστεράς να εντάσσονται σε ένα ενιαίο πρόγραμμα, το οποίο να εντάσσεται σε ένα στρατηγικό πλαίσιο αναφοράς, ώστε να δημιουργούν μια μεταβατική δυναμική κοινωνικού μετασχηματισμού.

Σε τι συνίσταται, υπ’ αυτό το πρίσμα, ο αριστερός ευρωπαϊσμός; Μα στην πεποίθηση ότι όλα αυτά θα τεθούν σε θανάσιμο κίνδυνο σε περίπτωση εξόδου από το ευρώ. Που σημαίνει, επομένως, ότι όλα αυτά μπορούν να επιτευχθούν μόνο στο πλαίσιο της Ευρωζώνης. Προφανώς, με τον κοινό αγώνα των κινημάτων και της Αριστεράς. Άρα, αναπόφευκτα, ο αγώνας για την απαλλαγή από τα μνημόνια τίθεται σε μεσο-μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα και συναρτάται με τη δημιουργία συσχετισμών για αλλαγή πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τόσο μακρινό ώστε να είναι εξαιρετικά αμφίβολο -αν όχι εντελώς σίγουρο- αν θα υπάρχει σ’ αυτό το χρονικό ορίζοντα η Ευρωζώνη για να έχει νόημα μια τέτοια τακτική…

Οι δεύτεροι ανταπαντούν: Καλά και άγια είναι όλα αυτά, αλλά χωρίς έξοδο από το ευρώ δεν μπορούν να εφαρμοστούν. Δίνουν γι’ αυτό έμφαση όχι στο κοινωνικό περιεχόμενο του προγράμματος αλλά στα εθνικά εργαλεία που θα το κάνουν εφικτό: την επιστροφή στη δραχμή, την απαλλαγή «της χώρας και της οικονομίας» από το άγος του χρέους (είτε με τη διαγραφή του είτε σε συνδυασμό με αποπληρωμή του με κόψιμο χρήματος – που «δεν θα μας κοστίσει» παρά μερικούς κορμούς δέντρων!!!), την αύξηση των εξαγωγών μέσα από την υποτίμηση του νομίσματος (άρα πάμε σε εξαγωγικό μοντέλο), τον έλεγχο των διεθνών συναλλαγών, χρηματοοικονομικών και εμπορικών (άρα πάμε ταυτόχρονα σε κλειστό μοντέλο) κ.λπ. Γι’ αυτό οι οπαδοί τού «Έξω από το ευρώ» συντονίστηκαν τελευταία στη θέση ότι το «Έξω από το ευρώ» δεν είναι απλώς ένα αίτημα ή έστω ένα σημαντικό αίτημα, αλλά το αίτημα που δίνει νόημα σε όλα τα’ άλλα, η λυδία λίθος του προγράμματος της Αριστεράς, το υπέρτατο τεκμήριο αριστεροσύνης και ριζοσπαστισμού. Και πού εντάσσονται όλα αυτά; Στο στρατηγικό στόχο του σοσιαλισμού, απαντούν οι οπαδοί του «Έξω από το ευρώ». Ας είναι καλά η… στρατηγική που έχει τη μαγική ιδιότητα να απωθεί τους στόχους στο απώτατο μέλλον ώστε στην πραγματική ζωή να λειτουργούν τα στάδια προς τον ευγενή στόχο…

Τι έχουμε λοιπόν; Δύο κεϊνσιανές στρατηγικές, που η μία θεωρεί ότι μπορεί να υλοποιηθεί μόνο εντός του ευρώ και η άλλη, αντίθετα, μόνο εκτός του ευρώ. Είναι λοιπόν λογικό και αναμενόμενο η πρώτη να ντύνεται με πιο «κοινωνικά» χρώματα και η δεύτερη με πιο «πατριωτικά». Η πρώτη να κατασκευάζει «ταξικά» άλλοθι για τον κεϊνσιανό χαρακτήρα του προγράμματός της και η δεύτερη «σοσιαλιστικά» άλλοθι για τον εθνικοπατριωτικό χαρακτήρα του προγράμματός της.

Αριστερή πρόταση για την έξοδο από την κρίση του καπιταλισμού;

Ξαναγυρνώντας στον Μαρξ, να η κοινή βάση των δύο κεϊνσιανών πτερύγων στην ελληνική Αριστερά: η πεποίθηση ότι διαθέτουν οικονομικά μοντέλα που θα εφαρμοστούν πάνω στο «κοινωνικό σώμα» και που λόγω της εσωτερικής δομής τους θα παραγάγουν τα άλφα ή βήτα αποτέλεσμα. Η θεωρία της ουδετερότητας του κοινωνικού σώματος πάνω στο οποίο εφαρμόζονται τα οικονομικά μοντέλα, η κεϊνσιανή – αστική πολιτική οικονομία, κι όχι ο μαρξισμός! Στη συλλογιστική αυτή, το ταξικό στοιχείο γίνεται εξαρτημένη μεταβλητή του σχεδίου: Λένε οι αριστεροί ευρωπαϊστές: στηρίζουμε μισθούς, συντάξεις και κοινωνικό κράτος για να μεγιστοποιήσουμε τα θετικά αποτελέσματα του κεϊνσιανού εργαλείου που λέγεται αύξηση της ζήτησης. Λένε οι κεϊνσιανοί πατριώτες του «Έξω από το ευρώ»: το κοινωνικό κράτος είναι όρος για να αποδώσουν τα εθνικά εργαλεία πολιτικής, με βασικό το νόμισμα. Εμμέσως παραδέχονται ότι για την Αριστερά τα «οικονομικά μοντέλα» προϋποθέτουν ένα άλλο τρόπο κινητοποίησης των παραγωγικών δυνάμεων και αξιοποίησης των δημόσιων πόρων, αλλά μέχρις εκεί: δεν είναι η ώρα να μιλήσουμε κιόλας για κοινωνικό μετασχηματισμό!

Τι σημαίνει όμως ότι η κοινωνία δεν είναι ουδέτερο έδαφος που πάνω του εφαρμόζονται οικονομικές πολιτικές; Σημαίνει ότι το πραγματικό αποτέλεσμα των οικονομικών πολιτικών εξαρτάται απόλυτα από το αν εφαρμόζονται σε έδαφος καπιταλιστικής αγοράς και κατοχής των μέσων παραγωγής από τους καπιταλιστές (ποιος έχει την πραγματική οικονομική εξουσία), από τον τρόπο κατανομής των κοινωνικών πόρων (αν κατανέμονται από την αγορά, τον ανταγωνισμό των ιδιωτικών κεφαλαίων και το κέρδος), σε ποιες ταξικές δυνάμεις στηρίζεται, θέλει να κινητοποιήσει και να εξυπηρετήσει (ταξική συμμαχία), αν οι ταξικοί συσχετισμοί την ευνοούν ή όχι, ποια κυβερνητική εξουσία την προωθεί, ποιες πολιτικές και κοινωνικές προϋποθέσεις ορίζουν τα περιθώρια δράσης των δυνάμεων της «πραγματικής εξουσίας» (κατεξοχήν του στρατού και των δυνάμεων καταστολής, αλλά και των μίντια) και ποιος την κατέχει και τέλος, αλλά όχι έσχατο, ποια πολιτική δύναμη αναλαμβάνει να υλοποιήσει ένα τέτοιο σχέδιο (υπάρχει ο πολιτικός ηγεμόνας; και ποιος είναι;). Θέλει πολλή φαντασία και καθόλου μαρξισμό για να πιστεύεις στην αυταξία οικονομικών προτάσεων πέρα κι έξω από τις παραπάνω προϋποθέσεις, αλλά η ελληνική Αριστερά διαθέτει μεγάλα αποθέματα φαντασίας και ελάχιστη -πλέον- εμπιστοσύνη στο μαρξισμό… Γι’ αυτό και δεν έχει πρόβλημα να ζητάει έξοδο από το ευρώ αλλά να μην έχει πρόγραμμα και πρόταση εξουσίας γιατί δεν υπάρχουν ακόμη οι όροι (!) ή να ζητάει αλλαγή πολιτικής σε κεϊνσιανή κατεύθυνση εντός του ευρώ! Το πολύ πολύ που έχει ακουστεί, είναι η ευρεία κοινωνική και πολιτική πλειοψηφία ή η «εναλλακτική διακυβέρνηση με πυρήνα τη Ριζοσπαστική Αριστερά» – έτσι γενικώς και αορίστως.

Αριστερή οικονομική πολιτική χωρίς κοινωνικό μετασχηματισμό;

Η ίδια προβληματική μπορεί να ιδωθεί και από μια άλλη οπτική γωνία: η εφαρμογή του προγράμματος της Αριστεράς εντάσσεται σε ένα σχέδιο κοινωνικού μετασχηματισμού; το προϋποθέτει και το ενεργοποιεί; Ή απλώς αφορά ένα στάδιο όπου αλλάζει «περιεχόμενο» ο καπιταλισμός, γίνεται «πιο κεϊνσιανός, πιο παραγωγικός, πιο φιλολαϊκός», ώστε σε δεύτερο χρόνο, σε επόμενο στάδιο, να προχωρήσει ο κοινωνικός μετασχηματισμός;

Καταρχήν, ας σημειώσουμε ότι ο αντίπαλος όχι μόνο υλοποιεί αλλά και εξαγγέλλει οι ευθαρσώς ένα πρόγραμμα βίαιου κοινωνικού μετασχηματισμού: Φυσικά, ο καπιταλισμός παραμένει καπιταλισμός, αλλά το ευρωπαϊκό μεταπολεμικό μοντέλο κοινωνικού κράτους καταστρέφεται και προωθείται ένας βίαιος μετασχηματισμός του σε κατεύθυνση της «κινεζοποίησης». Ενώ όμως ο καπιταλισμός, πάνω στο σταθερό υπόβαθρο της αγοράς και της κατοχής των μέσων παραγωγής από τους ιδιώτες καπιταλιστές, με το κράτος του και τα κόμματά του, προχωρεί σε ένα βίαιο καπιταλιστικό κοινωνικό μετασχηματισμό, οι δύο πτέρυγες του κεϊνσιανισμού στην Αριστερά, η ευρωπαϊκή και η «πατριωτική», φαντάζονται την εφαρμογή αριστερών οικονομικών πολιτικών χωρίς να έχει κατακτηθεί η πραγματική κοινωνική και πολιτική εξουσία και χωρίς κοινωνικό μετασχηματισμό!

Εκτός από εξαιρετική φαντασία, κάτι τέτοιο χρειάζεται και άγνοια μιας βασικής μαρξιστικής παραδοχής: ότι οι κοινωνικές σχέσεις είναι ενιαίες, δεν τεμαχίζονται και δεν αλλάζουν εν μέρει ή εδώ κι εκεί. Αν μια κυβέρνηση της Αριστεράς προχωρήσει σε μαζική εθνικοποίηση τραπεζών, ΔΕΚΟ και στρατηγικής σημασίας επιχειρήσεων, αυτό σηματοδοτεί την εκκίνηση μιας διαδικασίας κοινωνικού μετασχηματισμού: παραμερίζονται οι ιδιώτες καπιταλιστές από σημαντικούς τομείς της παραγωγής. Από κει και πέρα όμως, η διαδικασία είτε θα ολοκληρωθεί είτε θα πισωγυρίσει: είτε οι ιδιώτες καπιταλιστές θα εκδιωχθούν από όλη την «έκταση» της παραγωγής και διανομής κ.λπ. είτε θα αρχίσουν να ξανακατακτούν τα παλιά εδάφη. Η παλιά σοσιαλδημοκρατική στρατηγική της «μικτής οικονομίας» δεν είναι μια ισορροπία ανάμεσα στο σοσιαλισμό και τον καπιταλισμό, αλλά η ατελής εκδίωξη των ιδιωτών καπιταλιστών, του κέρδους και τη αγοράς από τομείς της παραγωγής. Ο ενιαίος χαρακτήρας των κοινωνικών σχέσεων παραμένει και αυτό σημαίνει ότι τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που παράγουν οι εθνικοποιημένες επιχειρήσεις δεν θα πάψουν να είναι εμπορεύματα παρά μόνο αν το κοινωνικό σχέδιο επιβληθεί ολοκληρωτικά πάνω στην αγορά, οι ιδιώτες καπιταλιστές εκδιωχθούν ολοκληρωτικά, η εξουσία καταληφθεί πλήρως. Κάθε πραγματικά αριστερή πολιτική, στην υλοποίησή της, δεν μπορεί παρά να προϋποθέτει και να δημιουργεί όρους κοινωνικού μετασχηματισμού. Αλλιώς, είναι διαχείριση του συστήματος. Και ο κεϊνσιανισμός, ευρωπαΐζων ή πατριωτικός, δεν είναι παρά μια εκδοχή «φιλολαϊκής» διαχείρισης του συστήματος.

Μια κυβέρνηση της Αριστεράς, ιδιαίτερα σε συνθήκες οξύτατης δομικής κρίσης του καπιταλισμού, ακόμη κι αν έχει τη διάθεση να συμβιβαστεί, θα αντιμετωπιστεί από το σύστημα με όλα τα κλασικά μέσα της αντεπανάστασης: εργοδοτική ανταρσία, φυγή κεφαλαίων, προβοκάτσιες του «βαθέος κράτους», ασφυκτική οικονομική πίεση από τις αγορές. Ο αγώνας για την εξουσία θα εκτραχυνθεί στο έπακρο. Στην πραγματικότητα, σε πολύ λίγο χρόνο θα κριθεί πού θα γείρει η πλάστιγγα: είτε σε μια ευρύτερη δυναμική κοινωνικού μετασχηματισμού και εφόδου της εργατικής τάξης και των άλλων εκμεταλλευόμενων για την κατάκτηση της εξουσίας είτε στην ανατροπή της, την αντίδραση και την αντεπανάσταση. Αυτή η διαδικασία θα κριθεί στα δύο ουσιαστικά μέτωπα: κοινωνικός μετασχηματισμός και πάλη για την εξουσία – σε καμία πάντως περίπτωση στο ζήτημα του «μέσα ή έξω από το ευρώ».

Ο «αδύναμος κρίκος»

Και οι δύο πτέρυγες της Αριστεράς, ευρωπαϊστές και πατριώτες, αντιστρατεύονται με διαφορετικό τρόπο τη θεωρία του «αδύναμου κρίκου». Οι πρώτοι δεν τον δέχονται καν – εξάλλου δεν παρουσιάζονται και σαν… λενινιστές. Οι δεύτεροι τη δέχονται στα λόγια, αλλά μάλλον έχουν διαβάσει τον Λένιν μέσα από τον Στάλιν.

Οι πρώτοι, παραπέμπουν σε μια διαδικασία δημιουργίας ευρωπαϊκών συσχετισμών. Μιλούν για την ανάγκη ευρωπαϊκού και διεθνούς αγώνα, πράγμα που είναι σωστό, αλλά ύστερα κάνουν ένα αυθαίρετο άλμα και παρουσιάζουν μια διαδικασία ανατροπής σαν να μπορεί να γίνει μεταφυσικά και ομοιόμορφα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ανισόμερη και συνδυασμένη ανάπτυξη όχι μόνο του καπιταλισμού αλλά και των κινημάτων και των αντιστάσεων, η επαληθευμένη από όλη την ιστορική πείρα αλήθεια ότι το σπάσιμο κρίκων της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας είναι που διεθνοποιεί τη δυναμική της ανατροπής παρακάμπτεται μέσα από γενικές επικλήσεις στην ανάγκη ευρωπαϊκού και διεθνούς συντονισμού των κινημάτων και της Αριστεράς και μέσα από μια μεταφυσική προσμονή της αλλαγής των διεθνών συσχετισμών. Όμως και η πλέον πρόσφατη διαθέσιμη εμπειρία, και μάλιστα στην όχι «επαρκώς» διεθνοποιημένη οικονομικά Ανατολή, διαψεύδει τη μεταφυσική τους: στην πρόσφατη «Αραβική άνοιξη», η ευρύτερη δυναμική πυροδοτήθηκε από το σπάσιμο του πρώτου «αδύναμου κρίκου» (Τυνησία) και γενικεύτηκε με το διαδοχικό σπάσιμο νέων «αδύναμων κρίκων». Γιατί λοιπόν να μην είναι το σπάσιμο του αδύναμου κρίκου Ελλάδα που θα πυροδοτήσει μια ευρωπαϊκή δυναμική;

Οι δεύτεροι, ξεχνούν την άλλη απαραίτητη και θεμελιώδη προϋπόθεση της θεωρίας του «αδύναμου κρίκου»: ότι αυτός δεν μπορεί να επιβιώσει αν ταχύτατα δεν πυροδοτήσει μια διεθνή δυναμική, που θα αποτελέσει την «ασπίδα» του, αν δεν μεταφέρει τη «φωτιά» στα μετόπισθεν του διεθνούς συστήματος ώστε αυτό να μη μπορέσει να τον απομονώσει και καταστρέψει. Επομένως, η ρήξη με το διεθνές σύστημα (την Ευρωζώνη και όχι μόνο) είναι η επέκταση και διεθνοποίηση της δυναμικής που προκαλεί η ρήξη σε εθνικό επίπεδο, το σπάσιμο του αδύναμου κρίκου. Και η διεθνοποίηση της ρήξης είναι όρος επιβίωσης. Αντί γι’ αυτό, το σχήμα αντιστρέφεται: η ρήξη με την Ευρωζώνη ανάγεται σε προϋπόθεση για τη ρήξη σε εθνικό επίπεδο! Και όχι μόνο: στόχος της ρήξης με το διεθνές σύστημα (εν προκειμένω την Ευρωζώνη) δεν είναι η διεθνοποίηση της δυναμικής αλλά η ανάκτηση εθνικών εργαλείων οικονομικής πολιτικής! Δεν είναι η κίνηση προς τα έξω αλλά η κίνηση προς τα μέσα. Και πράγματι, το «Έξω από του ευρώ» δεν σηματοδοτεί μια τακτική διεθνοποίησης της ρήξης. Διότι είναι σωστό ότι η ρήξη με την Ευρωζώνη και το διεθνές σύστημα θα είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα σπασίματος του ελληνικού «αδύναμου κρίκου», αλλά το πώς θα γίνει πιο αποτελεσματικά αυτή η ρήξη, είναι ζήτημα τακτικής. Μια κυβέρνηση της Αριστεράς στην Ελλάδα θα έπρεπε να μεγιστοποιήσει το κόστος για το ιμπεριαλιστικό οικοδόμημα της Ευρωζώνης: να πετάξει το «μπαλάκι» στις καπιταλιστικές καγκελαρίες να βρουν τον τρόπο για την έξωση του «απείθαρχου» από την ΟΝΕ και την Ε.Ε., προκαλώντας τους τα μεγαλύτερα δυνατά προβλήματα, να κηρύξει ανυπακοή και άρνηση εφαρμογής όλων των ευρωπαϊκών συνθηκών και διεθνών συμφωνιών, να καλέσει τους ευρωπαϊκούς λαούς σε κοινό αγώνα για διάλυση της Ευρωζώνης και για συντακτική συνέλευση των ευρωπαϊκών λαών για μια σοσιαλιστική Ευρώπη!

Είναι γι’ αυτούς τους λόγους που το «Έξω από το ευρώ» δεν είναι μεταβατικό αίτημα: γιατί η ρήξη σε εθνικό επίπεδο, δηλαδή με τον δικό μας» καπιταλισμό, προηγείται της ρήξης με το διεθνές σύστημα, είναι προϋπόθεσή της – αλλιώς η θεωρία του αδύναμου κρίκου χάνει κάθε νόημα.

Αλλά βέβαια, για να συζητηθούν σοβαρά όλα αυτά, πρέπει να αρχίσει να συζητιέται όχι με δημοσιογραφικούς αλλά με ουσιαστικούς, στρατηγικούς όρους τι σημαίνει η ταχύτατη μετατροπή του ελληνικού καπιταλισμού σε αδύναμο κρίκο της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας.

Η στάση πληρωμών, το ευρώ και οι κοινωνικές συμμαχίες

Ξαναγυρνώντας στον πανικό των αριστερών ευρωπαϊστών μόλις αναγγέλθηκε από τις Κάννες δημοψήφισμα για το ευρώ, αλλά και στους πανηγυρισμούς των οπαδών του «Έξω από το ευρώ», από τις αντιδράσεις τους έγινε φανερό ότι αντιμετωπίζουν το ευρώ σαν το φετιχιστικό όριο της πολιτικής της Αριστεράς, σαν το στοιχείο που της δίνει πνοή και περιεχόμενο – οι μεν θετικά, οι δε αρνητικά. Είναι χαρακτηριστικά από αυτή την άποψη η συμφωνία των δύο απόψεων στο ότι στάση πληρωμών για τη διαγραφή του χρέους και έξω από το ευρώ είναι δύο αιτήματα-συνθήματα που «πάνε πακέτο», επειδή η στάση πληρωμών οδηγεί σε σύγκρουση και έξοδο από την Ευρωζώνη – κι έτσι οι πρώτοι απορρίπτουν το «πακέτο», οι δε δεύτεροι το υιοθετούν. Ούτε οι μεν ούτε οι δε αντιλαμβάνονται (ή έχουν λόγους να μην αναδεικνύουν) την ταξική υπόσταση του ευρώ: ότι είναι ένα νόμισμα με ταξική αποστολή, κι ότι αυτή η ταξική αποστολή έχει ενσωματωθεί στις ταξικές συμμαχίες εδώ, στην Ελλάδα, είναι μία από τις συγκροτητικές δυνάμεις της ταξικής συμμαχίας του κεφαλαίου και ένα από τα εμπόδια της συγκρότησης μιας ταξικής συμμαχίας του προλεταριάτου και των προλεταριοποιούμενων μικροαστικών στρωμάτων.

Αυτή η «λεπτομέρεια» οδηγεί τους αριστερούς ευρωπαϊστές στο συμπέρασμα ότι δεν πρέπει να τα χαλάσουν με τα τμήματα των μικροαστών κατά κύριο λόγο που έχουν ταξικό συμφέρον από το ευρώ (είτε επειδή έχουν δάνεια σε ευρώ είτε επειδή έχουν καταθέσεις κ.λπ.). Και επειδή θεωρούν ότι η στάση πληρωμών οδηγεί σε σύγκρουση με το ευρώ, την απορρίπτουν. Μόνο που δεν χρειάζεται να μιλήσει η Αριστερά για στάση πληρωμών για να έρθει σε σύγκρουση με το ευρώ: αρκεί μια συνεπής ταξική πολιτική για την ανατροπή του μνημονίου! Διότι το πραγματικό ζήτημα πίσω από τη στάση πληρωμών είναι να πληρώσει το κεφάλαιο και οι τοκογλύφοι δανειστές και όχι οι μισθοί, οι συντάξεις και το κοινωνικό κράτος. Αυτό που τους φοβίζει, είναι η αντίδραση των μικροαστών αλλά και μικροαστικοποιημένων στρωμάτων εργαζομένων, στο ενδεχόμενο να χάσουν αποταμιεύσεις αλλά και περιουσιακά στοιχεία που απέκτησαν με δάνεια σε ευρώ. Να μην ερεθίσουμε, λοιπόν, αυτόν το φόβο, αλλά τι θα κάναμε αν γινόταν το δημοψήφισμα, οπότε αυτός ο φόβος θα ερεθιζόταν έτσι κι αλλιώς εξαιτίας της πρωτοβουλίας του αντιπάλου; Τότε, απλώς οι αριστεροί ευρωπαϊστές θα αντιλαμβάνονταν τη σημασία της αλήθειας ότι το ευρώ είναι συγκροτητική δύναμη της κυρίαρχης ταξικής συμμαχίας και ότι επομένως η πλατιά κοινωνική συμμαχία στην οποία αναφέρονται είναι ακόμη θεωρητικό σχήμα. Και θα γίνει πραγματικότητα μόνο αν ανατραπεί η ταξική ηγεμονία των μικροαστικών συμφερόντων πάνω στην εργατική τάξη!

Η ίδια «λεπτομέρεια» κάνει τους οπαδούς του «έξω από το ευρώ» να βλέπουν τη στάση πληρωμών όχι σαν ταξικό αίτημα αλλά σαν ένα ακόμη εθνικό εργαλείο πολιτικής: να απαλλάξουμε τη «χώρα» και την «οικονομία» από το άγος του χρέους – αλλιώς, πώς θα γίνει η περιβόητη παραγωγική ανασυγκρότηση; Η αυταπάτη αυτών των δεύτερων είναι ότι με το «Έξω από το ευρώ» η κοινωνική συμμαχία της αντίστασης στο μνημόνιο διευρύνεται, επειδή το πατριωτικό πρόταγμα («Όχι στην ξένη κατοχή» κ.λπ.) έχει μεγαλύτερη απήχηση απ’ ό,τι το ταξικό πρόταγμα. Αυτή η αυταπάτη τούς οδήγησε να πανηγυρίζουν τις λίγες ώρες που έζησαν τη μέθη του δημοψηφίσματος με ερώτημα το μέσα ή έξω από το ευρώ. Και δεν σκέφτηκαν ούτε το προφανές: γιατί η Μέρκελ και ο Σαρκοζί επέβαλαν στον Παπανδρέου το ερώτημα του δημοψηφίσματος να αφορά το ευρώ και όχι τη δανειακή σύμβαση; Γιατί, δηλαδή, τους συνέφερε κάτι τέτοιο; Πολύ απλά γιατί πίστευαν ότι αυτό μπορούν να το κερδίσουν, επειδή θα έτεμνε σαν νυστέρι και θα διασπούσε την πλατιά κοινωνική συμμαχία ενάντια στο μνημόνιο. Γιατί σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουν οι οπαδοί τού «Έξω από το ευρώ», το σύνθημά τους περιορίζει την ευρύτητα της κοινωνικής συμμαχίας – σ’ αυτό έχουν δίκιο οι αριστεροί ευρωπαϊστές!

Έτσι, αποδεικνύεται ο συμμετρικός χαρακτήρας και η υπερταξική φύση των απόψεων τόσο του αριστερού ευρωπαϊσμού όσο και του αριστερού πατριωτισμού στο θέμα του ευρώ: το ευρώ είναι το φετιχιστικό όριο της πολιτικής τους ακριβώς επειδή το αποδέχονται σαν το όριο των ταξικών συμμαχιών εδώ, στην Ελλάδα. Το «αταξικό» τους λάθος έχει βαθιές ταξικές ρίζες…

Στο θέμα των κοινωνικών συμμαχιών ξεκινούν από την κατά φαντασίαν ευρεία κοινωνική συμμαχία προσπαθώντας να περισώσουν το θεωρητικό τους κατασκεύασμα και τρέμοντας μήπως η ταξική πόλωση και οι βαθιές διεργασίες αλλαγής της ταξικής ηγεμονίας τη στενέψουν. Από το άγχος μην τρομάξουν οι μικροαστοί και στενέψει η κοινωνική συμμαχία, οι αριστεροί ευρωπαϊστές ξορκίζουν τη στάση πληρωμών και τη σύγκρουση με το ευρώ. Από το ίδιο άγχος, οι οπαδοί του «Έξω από το ευρώ» προσπαθούν να αντισταθμίσουν το στένεμα της κοινωνικής συμμαχίας αντισταθμίζοντάς το με πολύ πατριωτισμό και ανάγοντας τη στάση πληρωμών σε ένα ακόμη εθνικό εργαλείο πολιτικής.

Οι χειραφετητικοί σπασμοί του προλεταριάτου μέσα στο καμίνι της κοινωνικής αντεπανάστασης, οι όροι της πολιτικής του συγκρότησης και της διαμόρφωσης μιας κοινωνικής συμμαχίας με τη δική του ταξική ηγεμονία δεν τους αφορούν γιατί δεν εξασφαλίζουν μια…επαρκώς πλατιά κοινωνική συμμαχία ώστε να μπορεί να στηρίξει μια «κοινωνική και πολιτική πλειοψηφία» – κατά τ’ άλλα παλεύουν για δεκαετίες να φτάσουν στο 10%…

Τι θα γινόταν αν…

Αλήθεια τι θα γινόταν αν τελικά ο Παπανδρέου περνούσε την απόφασή του για δημοψήφισμα για το ευρώ; Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς: Η αστική τάξη θα ενοποιούνταν πάνω στο «Ναι», ο Σαμαράς θα έχανε το πλεονέκτημα της ανέξοδης διαφοροποίησης από το μνημόνιο και το ΠΑΣΟΚ του Παπανδρέου θα γινόταν ξανά ο πολιτικός ηγεμόνας του αστικού μπλοκ, το ΚΚΕ θα έπρεπε είτε να κάνει αποχή (πράγμα πολύ δύσκολο) είτε να βρεθεί στον κοινό παρονομαστή ενός αριστερού «Όχι», ο ΣΥΝ και ο ΣΥΡΙΖΑ θα έμπαιναν σε περιπέτειες από τη διελκυστίνδα ευρωπαϊστών και πατριωτών, οι αριστεροί ευρωπαϊστές θα πάθαιναν κρίση ταυτότητας και θα σκέφτονταν την αποχή, οι οπαδοί του «Έξω από το ευρώ» θα πανηγύριζαν. Αλλά και κοινωνικά, το πλατύ αντικυβερνητικό και αντιμνημονιακό μπλοκ θα διασπαζόταν, καθώς ένα κομμάτι του θα πολωνόταν ξανά προς τις κοινωνικές συμμαχίες του κεφαλαίου από το φόβο της επιστροφής στη δραχμή. Και φυσικά, υπ’ αυτούς τους όρους, χωρίς τον πολιτικό ηγεμόνα που θα εξασφάλιζε μια μαζική, ενωτική και ταξική καμπάνια για το ΟΧΙ, τα πράγματα θα ήταν δύσκολα. Βεβαίως, το ισοζύγιο των διαθέσεων είναι τόσο ευμετάβλητο και οι αντικυβερνητικές διαθέσεις τόσο μαζικές, ώστε υπήρχε η ελπίδα ο κόσμος να δώσει πάλι τη λύση εκεί που η Αριστερά δεν θα μπορούσε. Σε κάθε περίπτωση θα ήταν ένα κορυφαίο τεστ της ταξικής πάλης, ένα κορυφαίο τεστ για την Αριστερά και ταυτόχρονα μια μεγάλη διεργασία συγκρότησης ενός πραγματικά ταξικού μπλοκ ενάντια στην κοινωνική αντεπανάσταση.

Η Αριστερά θα έπρεπε να σηκώσει το γάντι και να κάνει καμπάνια για το ΟΧΙ με βασικά συνθήματα: ΚΑΜΙΑ ΘΥΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩ! ΚΑΤΩ ΤΟ ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΚΑΙ Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ! ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΓΙΑ ΝΑ ΠΛΗΡΩΣΕΙ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΙ ΟΧΙ ΟΙ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ!

Όμως η εικόνα της Αριστεράς αυτά τα κρίσιμα εικοσιτετράωρα δεν αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας ότι θα ήταν ικανή για κάτι τέτοιο: Ενώ η αστική τάξη και το πολιτικό της προσωπικό, αλλά και ο παγκόσμιος καπιταλισμός, έψαχναν τις λύσεις για το σύστημα, η Αριστερά έπιασε τη γωνιά της και περίμενε να δει ποια κάλπη θα στηθεί στο τέλος, δήλωσε ότι προτιμά τις εκλογές από το δημοψήφισμα και ήταν απούσα, τρομοκρατημένη στην ιδέα ότι μπορεί όλη αυτή η αναταραχή να μην επιτρέψει να κεφαλαιοποιηθούν στις εκλογές τα διαφαινόμενα δημοσκοπικά κέρδη. Με τέτοια Αριστερά, που βγάζει γραμμή από τα δελτία των 8 και που προσπαθεί να φανταστεί αν κάθε συγκεκριμένη εξέλιξη απειλεί ή όχι τα δημοσκοπικά της ποσοστά, δεν μπορούμε να πάμε όχι στον πόλεμο αλλά ούτε καν σε ένα «σκληρό» δημοψήφισμα!

Γράφουν σήμερα οι Financial TImes:
Stand by for the rise of the technocrats. Apparently, the answer to the huge problems of the eurozone is the replacement of elected premiers with economic experts – approved officials dropped from European institutions. In Greece, Lucas Papademos, a former vice-president of the European Central Bank, has been pushed hard for the job; in Italy, Mario Monti, another economist and a former EU Commissioner, is much mentioned. They may lack a democratic mandate but they’re fantastically well regarded in Frankfurt.

Ο Παπαδήμος, ο Μόντι και η επερχόμενη σύρραξη

Οι εξελίξεις αυτές είναι ένα επεισόδιο στη μακρά πορεία απονέκρωσης της αστικής δημοκρατίας που ξεκίνησε με την οικοδόμηση της νομισματικής ένωσης της Ευρώπης. Οι προϋποθέσεις αυτής της πορείας ήταν ευθύς εξαρχής ενσωματωμένες στους ίδιους τους κανόνες που συνοδεύουν την ύπαρξη και την κυκλοφορία του ευρώ. Πιο αναλυτικά:

Η ιδέα. Οι κανόνες λειτουργίας της νομισματικής ένωσης της Ευρώπης βασίζονται, μεταξύ άλλων, στην ρητά διατυπωμένη ιδέα ότι οι πολιτικοί και οι δημοκρατικές διαδικασίες δεν διαθέτουν αξιοπιστία σε ό,τι αφορά την οικονομική πολιτική διότι πριμοδοτούν αποφάσεις βραχυπρόθεσμης τόνωσης της οικονομίας, που μειώνουν μεν άμεσα την ανεργία, αλλά έχουν αρνητικές επιπτώσεις σε πιο μακροχρόνια διάρκεια διότι αυξάνουν τον πληθωρισμό και μειώνουν την ανταγωνιστικότητα, αυξάνουν έτσι το εξωτερικό έλλειμμα, μειώνουν την ζήτηση και αυξάνουν τελικά την ανεργία. Αντιθέτως, οι ειδικοί των κεντρικών τραπεζών, σύμφωνα με την αντίληψη αυτή, δεν υπόκεινται σε πολιτικές πιέσεις που απορρέουν από την ανάγκη του πολιτικού κόσμου να είναι δημοφιλής, και ως εκ τούτου μπορούν να πάρουν, οι “τεχνοκράτες”, τις ορθές αποφάσεις, με βάση τις μακροχρόνιες επιπτώσεις που αυτές έχουν.

Ο καταμερισμός εργασίας. Η ιδέα αυτή περί ανεύθυνων / αναρμόδιων πολιτικών και υπεύθυνων / αρμόδιων “τεχνοκρατών” των κεντρικών τραπεζών καθόρισε τον καταμερισμό καθηκόντων μεταξύ πολιτικών και “τεχνοκρατών” στην άσκηση της οικονομικής πολιτικής: Σύμφωνα με το κυρίαρχο (νεοφιλελεύθερο) δόγμα, η δημοσιονομική πολιτική δεν είναι ικανή να παραγάγει αποτελέσματα επί των πραγματικών μεταβλητών της οικονομίας. Η νομισματική πολιτική, αντιθέτως, ανακηρύσσεται από την κυρίαρχη θεωρία και πολιτική σε μοναδικό εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο (αναλαμβάνοντας το πρωτεύον καθήκον του ελέγχου του πληθωρισμού). Για τους λόγους αυτούς η μεν δημοσιονομική πολιτική (αυτή που θεωρείται δευτερεύουσα πολιτική) ανατέθηκε στους πολιτικούς, που λόγω της ανευθυνότητάς τους οφείλουν να υποτάσσονται στους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας, η δε νομισματική πολιτική (αυτή που θεωρείται πρωτεύουσα πολιτική) ανατέθηκε στους “τεχνοκράτες” των κεντρικών τραπεζών, αφού μεταβιβάστηκε από τις εθνικές αρχές και τον πολιτικό κόσμο στην (υποτιθέμενη) ανεξάρτητη και ικανή να χειριστεί το θέμα Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Ένα επικίνδυνο άλμα: από την ιδέα στην μαζική ιδεολογία. Η ιδέα ότι την πραγματική κυβέρνηση οφείλουν να ασκούν οι “τεχνοκράτες” και τα οικονομικά να μην υπόκεινται σε δημοκρατικό έλεγχο βρίσκεται διατυπωμένη με σαφήνεια στο έργο του Χάγιεκ. Πέρασε στη συνέχεια στους κόλπους των καθεστωτικών οικονομολόγων και ενσωματώθηκε στις θεωρητικές τους κατασκευές. Μετατράπηκε σε πολιτική με την ενσωμάτωση της ιδέας στους κανόνες που διέπουν την λειτουργία της νομισματικής ένωσης της Ευρώπης. Με την ανάθεση της πρωθυπουργίας στον Παπαδήμο και αύριο στην Ιταλία στον Μόντι, εισερχόμαστε τώρα στην φάση της διάχυσης της ιδέας στις μάζες. Η ιδέα ότι πρέπει να κυβερνούν οι εκλεκτοί, μη εκλεγμένοι διαχειριστές της οικονομικής εξουσίας των κεφαλαιοκρατών, απευθείας, χωρίς την δημοκρατική διαμεσολάβηση του πολιτικού προσωπικού και την ανάμειξη της αδαούς μάζας στα κοινά, πραγματοποιεί τώρα το επικίνδυνο άλμα της για να μετατραπεί σε μαζική ιδεολογία.

Σε σχέση με το τοπίο της επερχόμενης ταξικής σύρραξης. Στην Ελλάδα συγκροτούνται σταδιακά δύο εχθρικά ταξικά μπλοκ που πολώνονται διαρκώς με επίδικο αντικείμενο την εγκατάσταση ενός νέου καθεστώτος συσσώρευσης κεφαλαίου, ή για να το πούμε ακριβέστερα, ενός νέου καθεστώτος εκμετάλλευσης της εργασίας. Θα πρέπει να συμπληρώσουμε: και ενός νέου καθεστώτος διακυβέρνησης με απευθείας ανάθεση της κυβερνητικής εξουσίας από την κυρίαρχη αστική τάξη σε καθεστωτικούς οικονομολόγους (alias “τεχνοκράτες”). Προστίθεται έτσι ακόμη ένα στοιχείο όξυνσης των συνθηκών που προετοιμάζουν, αργά μεν σταθερά δε, την βίαιη σύρραξη μεταξύ των “από πάνω” και των “από κάτω”.

]]>